Bütçoİş hukukunda gece saat kaçtan kaça?
Çalışma hayatında "gece", en geç saat 20.00'de başlayıp en erken saat 06.00'ya kadar süren ve her hâlde en fazla on bir saat olan dönemdir (4857 sayılı İş Kanunu md. 69). Yani gecenin tam başlangıcı ve bitişi işyerinin durumuna göre değişebilir; ama 11 saati aşamaz.
Kanun, bazı işlerin niteliğine ya da yurdun bazı bölgelerinin özelliğine göre gece başlangıcının daha geriye alınması, yaz ve kış saatlerinin ayarlanması gibi uygulama şekillerinin yönetmelikle belirlenebileceğini de söyler. İşyerindeki gece döneminin nasıl tanımlandığını iş sözleşmenden ya da işyeri düzeninden öğren.
Gece vardiyası en çok kaç saat olabilir?
İşçilerin gece çalışmaları yedi buçuk saati geçemez (md. 69/3). Bu sınır, bir gecede çalışacağın süre içindir ve ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz.
Tek istisna kanunda sayılan sektörlerdir: turizm, özel güvenlik, sağlık hizmeti ve Türk Petrol Kanunu uyarınca petrol araştırma, arama ve sondaj faaliyetleri kapsamındaki işlerde, işçinin yazılı onayının alınması şartıyla yedi buçuk saatin üzerinde gece çalışması yaptırılabilir. Bu sektörlerden birinde çalışıyorsan imzaladığın onay belgesini sakla; imzalamadığın bir onay yoksa 7,5 saati aşan gece çalışması yaptırılamaz.
Gece çalışmasında zam (ek ücret) var mı?
Kanun, gece çalışması için genel bir zam oranı koymaz; yalnızca bazı gece çalışmalarına bir oranda fazla ücret ödenmesi usulünü belirlemek üzere yönetmelik çıkarılabileceğini söyler (md. 69/2). Yani İş Kanunu'nda "gece çalışırsan yüzde şu kadar fazla alırsın" yazan bir madde yoktur.
Bu yüzden gece primi ya da gece zammı iş sözleşmende, toplu iş sözleşmende ya da işyeri uygulamanda yazıyorsa onunla hak kazanırsın; sektörüne özel bir yönetmelik varsa o da etkili olabilir. Bordronu ve sözleşmeni kontrol et ve brüt net maaş ve bordro okuma rehberindeki kalemlerle karşılaştır. Gece vardiyasında eksik ücret ödendiğini düşünüyorsan maaş ödenmezse haklar rehberine de bak.
Gece çalışmasında fazla mesai yapılır mı?
Hayır; 69. maddede belirtilen gece çalışmasında fazla çalışma yapılamaz (md. 41). Gece vardiyasında yedi buçuk saatten fazla çalıştırılman, normal fazla mesai ücretini hak etmeni sağlayan bir yol değil, kanuna aykırı bir durumdur (kanunda sayılan sektörlerdeki yazılı onaylı istisna hariç).
Fazla çalışmanın genel kuralları (haftalık 45 saatin aşılması, yüzde 50 zam, işçi onayı, yılda 270 saat sınırı) fazla mesai ücreti rehberinde ve günlük çalışma süresi rehberinde anlatılıyor.
Gece ve gündüz postaları nasıl dönüşür, kaç saat dinlenmelisin?
Gece ve gündüz işletilen ve nöbetleşe işçi postaları kullanılan işlerde, bir çalışma haftası gece çalıştırılan işçiler, ondan sonra gelen ikinci çalışma haftasında gündüz çalıştırılır; iki haftalık nöbetleşme esası da uygulanabilir.
Postası değiştirilecek işçi kesintisiz en az on bir saat dinlendirilmeden diğer postada çalıştırılamaz (md. 69/son). Örneğin gece postasından gündüz postasına geçiyorsan, son gece vardiyanın bitişi ile ilk gündüz vardiyanın başlangıcı arasında en az 11 saat kesintisiz dinlenme süresi olmalıdır.
Kimler gece çalıştırılamaz?
Sanayie ait işlerde 18 yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçilerin gece çalıştırılması yasaktır (md. 73). 18 yaşını doldurmuş kadın işçilerin gece postalarında çalıştırılmasına ilişkin usul ve esaslar ise Sağlık Bakanlığının görüşü alınarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca hazırlanacak bir yönetmelikte gösterilir.
Gece çalışmaya zorlandığını ya da hakkın olan dinlenmenin verilmediğini düşünüyorsan önce yazılı olarak itiraz et; ücret ve çalışma koşullarında tek taraflı yapılan değişiklikler için çalışma koşullarında esaslı değişiklik rehberine bakabilirsin.