BütçoFahiş fiyat artışı nedir?
Fahiş fiyat artışı, bir işletmenin mal ya da hizmetin satış fiyatını girdi maliyeti artışı gibi haklı bir sebebe dayanmadan aşırı ve adil olmayan biçimde yükseltmesidir. Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun (6585) üretici, tedarikçi ve perakende işletmelerin satış fiyatında fahiş artış yapmasını yasaklar (Ek md. 1/1).
Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu Yönetmeliği tanımı daha dar tutar: olağanüstü hal, afet ve ekonomik dalgalanma dönemleri ile diğer acil durumlarda, beslenme, sağlıklı yaşama ve korunma gibi temel ihtiyaçları karşılamak için zorunlu mal ve hizmetlerin fiyatında, haklı bir sebebe dayanmayan aşırı ve adil olmayan artış (md. 3/ç). Yani her pahalılık, her zam ya da beğenmediğin her etiket fiyatı bu tanımın içinde değildir.
Stokçuluk nedir?
Stokçuluk, üretici, tedarikçi ve perakende işletmelerin piyasada darlık yaratıcı, piyasa dengesini ve serbest rekabeti bozucu faaliyetleri ile tüketicinin mallara ulaşmasını engelleyici faaliyetleridir (6585 Ek md. 1/2; Yönetmelik md. 3/ğ). Yönetmelik bu tanımı da olağanüstü hal, afet, ekonomik dalgalanma ve diğer acil durumlar için yapar.
Kim karar verir? Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu
Fahiş fiyat ve stokçuluk uygulamalarına idari para cezası vermeye yetkili organ, Ticaret Bakanlığı bünyesindeki Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu'dur. Kurul 13 üyeden oluşur, Başkanlığını İç Ticaret Genel Müdürü yürütür ve kararlarını Bakanlık uygular (6585 Ek md. 1/3-4). Sekretarya hizmetleri İç Ticaret Genel Müdürlüğü'ndedir.
Şikâyet dosyası önce ticaret il müdürlüğünde ön incelemeye alınır; işletmeye savunma süresi verilebilir ve rapor Kurul'a gider. Kurul toplanıp karar verir (Yönetmelik md. 7, 9, 10).
Şikâyet nasıl yapılır?
Şikâyet, dilekçeyle, Bakanlığın şikâyet sistemi üzerinden ya da diğer elektronik başvuru yöntemleriyle Ticaret Bakanlığı'na ya da ticaret il müdürlüğüne yapılır (Yönetmelik md. 10/1). Başvuruda şunlar bulunmalıdır (md. 10/2):
- Adın, soyadın, T.C. kimlik numaran ve iletişim bilgilerin
- Şikâyet ettiğin üretici, tedarikçi ya da perakende işletmenin tanıtıcı ve iletişim bilgileri
- Mal ya da hizmete ilişkin bilgi; varsa belge, fotoğraf ve video görüntüleri
Bu bilgilere uymayan başvurular gerekçesiyle birlikte reddedilir ve sana bildirilir (md. 10/3). Başvurudan ya da Kurul kararından önce yargı yoluna gittiğin tespit edilirse başvurun işlemden kaldırılır (md. 10/5); bu yüzden şikâyet ile dava yolunu aynı anda yürütme. İşletmeye savunma için, denetimin yapıldığı günden başlamak üzere yedi günden az olmamak kaydıyla savunma süresi verilebilir (md. 11/1).
| Şikâyet dosyanda olması gerekenler | Neden? |
|---|---|
| Etiketin, fişin ya da faturanın tarihi ve fotoğrafı | Fiyatın hangi gün ne olduğunu gösterir |
| Önceki fiyat (eski fatura, ekran görüntüsü) | Artışın büyüklüğünü kanıtlar |
| Aynı ürünün başka işletmelerdeki fiyatı | Artışın aşırı olup olmadığını karşılaştırmaya yarar |
| İşletmenin adı, adresi, varsa vergi bilgisi | Başvurunun zorunlu bilgisidir (md. 10/2) |
İşletmeye hangi ceza verilir?
Fahiş fiyat artışı yapan işletmeye her bir aykırılık için, 2026 yılında 180.617 ₺ ile 1.806.177 ₺ arasında idari para cezası verilir. Stokçuluk ve piyasa dengesini bozma için aralık 1.806.177 ₺ ile 21.674.130 ₺'dir (6585 md. 18/1-k ve Kanun sonundaki 2026 tutar tablosu).
| Aykırılık | Kanundaki taban ve tavan | 2026 için tutar |
|---|---|---|
| Fahiş fiyat artışı (Ek md. 1/1) | 100.000 ₺ - 1.000.000 ₺ | 180.617 ₺ - 1.806.177 ₺ |
| Stokçuluk, piyasa dengesini bozma (Ek md. 1/2) | 1.000.000 ₺ - 12.000.000 ₺ | 1.806.177 ₺ - 21.674.130 ₺ |
Kurul ceza tutarını belirlerken aykırılığın haksızlık içeriğini, tekrarını ve sayısını, elde edilen menfaati ve neden olunan zararı, failin kusurunu ve ekonomik durumunu dikkate alır (Yönetmelik md. 15/5). Aykırılık bir takvim yılı içinde tekrar ederse her tekrar için bir önceki cezanın iki katı uygulanır (md. 15/6). Stokçuluk fıkrasına bir takvim yılı içinde en az üç defa aykırı davranan işletmenin iş yeri Bakanlıkça altı güne kadar kapatılabilir (6585 md. 18/5).
Şikâyet sana para iadesi sağlar mı?
Hayır. Kurul'un yetkisi işletmeye idari para cezası vermek ve gerekli tedbirleri almaktır (Ek md. 1/3); Yönetmelik şikâyet eden tüketiciye ödeme yapılmasını öngörmez. Şikâyetin amacı piyasayı ve diğer tüketicileri korumaktır.
Kişisel uyuşmazlığın başka bir sorunsa farklı yollar işler:
- Rafta yazan fiyatla kasadaki fiyat farklıysa kasada farklı fiyat çıktı rehberine bak.
- İndirim öncesi fiyat şişirildiyse sahte indirim rehberine bak.
- Gramaj küçülüp fiyat aynı kaldıysa küçültflasyon rehberine bak.
- Aldığın ürün ayıplıysa ya da gelmediyse tüketici hakem heyetine başvuru yolu açıktır.