BütçoEve haciz gelince ev eşyası alınır mı?
Hayır; borçlunun ve aynı çatı altında yaşayan aile bireylerinin kişisel eşyası ile ailenin ortak kullanımına hizmet eden tüm ev eşyası haczedilemez (İcra ve İflas Kanunu md. 82/1-3). Bu kural 2021'de genişletildi: eskiden yalnızca "lüzumlu" sayılan eşya korunuyordu ve icra memuru tek tek bunun tartışmasını yapıyordu. Bugün koltuk takımı, buzdolabı, televizyon, çamaşır ve bulaşık makinesi, yatak, masa gibi evde birlikte kullanılan eşya değeri ne olursa olsun korunur.
Kanun bu korumanın dışında kalanları da aynı bentte sayar: para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika ya da süs eşyası gibi kıymetli şeyler. Yani salondaki televizyon alınamaz ama vitrindeki antika vazo ya da çekmecedeki bilezik haczedilebilir.
Haczedilemeyen ve haczedilebilen mallar listesi
Aşağıdaki tablo en sık sorulan malları özetler. Son kararı somut duruma göre icra memuru verir; haczedilmemesi gereken bir mal haczedildiyse şikâyet yoluna gidilir.
| Mal | Haczedilir mi? | Dayanak |
|---|---|---|
| Buzdolabı, fırın, çamaşır makinesi, televizyon, koltuk, yatak | Hayır (ailenin ortak kullandığı ev eşyası) | İİK md. 82/1-3 |
| Giysi, kişisel telefon gibi kişisel eşya | Hayır | İİK md. 82/1-3 |
| Nakit para, altın, gümüş, ziynet, antika, değerli tablo | Evet | İİK md. 82/1-3 (istisna) |
| Borçlu ve ailesinin iki aylık yiyecek ve yakacağı | Hayır | İİK md. 82 |
| Mesleği için gerekli alet ve araç gereç | Kural olarak hayır | İİK md. 82 |
| Ticari amaç güdülmeden bakılan kedi, köpek gibi ev hayvanları | Hayır | 5199 sayılı Kanun md. 4 |
| Haline münasip tek ev | Kural olarak hayır; değeri fazlaysa satılır ve haline uygun ev alınacak kadarı sana bırakılır. Şikâyetle ileri sürülür. | İİK md. 82/1-12 |
| Otomobil, ikinci konut, arsa | Evet | İİK md. 82 dışında |
| Banka hesabındaki para | Evet (maaş ve emekli aylığı için ayrı kurallar var) | İİK md. 83, 5510 md. 93 |
Maaşın ne kadarının kesilebileceğini ve emekli aylığının korunmasını maaş haczi rehberinde ayrıca anlattık. Evcil hayvanının masraflarını planlamak için kedi ve köpek bakım masrafı rehberine bakabilirsin.
Altın ve araba haczedilir mi?
Evet, altın, ziynet eşyası ve otomobil haczedilebilir. Altın ve ziynet, kanunun ev eşyası korumasından açıkça hariç tuttuğu "kıymetli şeyler" arasındadır. Otomobil ise ev eşyası sayılmaz; çoğu takipte haciz fiilen eve gelinmeden, trafik kaydına elektronik olarak konur.
İstisna şudur: ekonomik faaliyeti esas olarak bedenî çalışmasına dayanan bir borçlunun mesleğini sürdürmesi için gereken araç gereç haczedilemez (İİK md. 82). Aracı işinin aracı olarak kullanıyorsan (ör. tek aracıyla çalışan bir esnaf) bunu haciz sırasında söyle ve tutanağa yazdır; uygulanıp uygulanmayacağı somut duruma göre değerlendirilir ve gerekirse icra mahkemesine şikâyetle karara bağlanır.
Evdeki eşya eşime ya da anneme aitse ne olur?
Borçlunun evinde bulunan mallar, aksi ispat edilene kadar borçlunun malı sayılır; bu yüzden eşine, annene ya da ev arkadaşına ait değerli bir eşya da hacizde tutanağa geçebilir. Malın gerçek sahibi, mal üzerinde hak iddia ederek istihkak yoluna gider (İİK md. 96-97). İddiayı haciz sırasında tutanağa yazdırmak ve fatura, satış belgesi ya da banka dekontu gibi belgelerle sahipliği göstermek işi kolaylaştırır.
Eşinin borcundan dolayı senin adına kayıtlı mallara haciz konamaz; ama ortak evde olan eşyanın kime ait olduğunu ispat etmek sana düşebilir. Ayrıntılar için eşimin borcundan sorumlu muyum rehberine bak.
Haciz ne zaman yapılabilir, gece haciz gelir mi?
Kural olarak gece takip işlemi yapılamaz; kanuna göre gece, güneşin batmasından bir saat sonra başlar ve doğmasından bir saat önce biter (İİK md. 51). Borçlunun mal kaçırdığı anlaşılması gibi istisnai durumlar için kanun ayrık hükümler içerir.
Evde haciz için önce bir icra takibinin kesinleşmesi gerekir. Ödeme emri tebliğ edildiyse ve 7 gün içinde itiraz etmediysen takip kesinleşir ve alacaklı haciz isteyebilir. Ödeme emri yeni geldiyse önce icra takibine itiraz rehberine bak. Kapına gelen "haciz ekibi yola çıktı" mesajlarının bir kısmı dolandırıcılıktır; dosyanı e-Devlet'ten kontrol et (sahte icra mesajı).
Haksız haciz yapıldıysa ne yapmalısın?
Haczedilemeyecek bir mal haczedildiyse işlemi öğrendiğin günden itibaren 7 gün içinde icra mahkemesine şikâyet edebilirsin (İİK md. 16). Haline münasip evin için haczedilmezlik iddiası da bu yolla ileri sürülür. Adım adım:
- Haciz sırasında sakin kal, tutanağı oku; ev eşyası olduğunu, mesleğinin aracı olduğunu ya da malın başkasına ait olduğunu tutanağa yazdır.
- Tutanağın bir örneğini iste ya da dosyayı e-Devlet ve UYAP'tan takip et.
- 7 gün içinde icra mahkemesine şikâyet dilekçesi ver; süre haczi öğrendiğin günden başlar.
- Kıymet takdiri sana tebliğ edildiyse, değeri düşük bulduğun takdire karşı tebliğden itibaren 7 gün içinde icra mahkemesine başvurabilirsin (İİK md. 128/a).
Kişiye göre değişen durumlar (ortak mülkiyet, kiralık ev, iş yeri olarak kullanılan ev) için bir avukattan ya da adli yardım bürosundan destek almak sürenin kaçmaması için önemlidir.
Haciz gelmeden borcu nasıl yönetirsin?
En ucuz yol, takip kesinleşmeden alacaklıyla yazılı bir ödeme planı yapmaktır. İcra dosyası açık kaldıkça faiz, icra masrafı ve vekâlet ücreti borcu büyütür. Elinde altın ya da birikim varsa, hacizde zorla satılmasını beklemek yerine borcu kendin kapatmak çoğu zaman daha az kayıpla biter; çünkü hacizdeki satış piyasa fiyatının altında sonuçlanabilir.
Örnek (rakamlar örnektir): 60.000 ₺'lik bir kart borcu için evinde 2 bilezik ve kendi adına kayıtlı bir araç olsun. Televizyon, koltuk ve beyaz eşya korunur; bilezikler ve araç haczedilebilir. Ödeme planıyla ayda 6.000 ₺ ödeyerek 10 ayda kapatmak, hem altını hem aracı elinde tutmanın yoludur. Kart borcunun icraya nasıl gittiğini kredi kartı borcu ödenmezse rehberinde anlattık.