BütçoMağaza rafta duran ürünü satmak zorunda mı?
Evet, satılık olmadığı belirtilmedikçe vitrinde, rafta veya internet sayfasında gösterilen ürünü satmak zorundadır. 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 6. maddesi şöyle der: vitrinde, rafta, elektronik ortamda veya açıkça görülebilir herhangi bir yerde teşhir edilen malın, satılık olmadığı belirtilen bir ibareye yer verilmedikçe satışından kaçınılamaz (md. 6/1).
Hüküm teşhir edilen mal için yazılmıştır. Rafta ya da vitrinde bulunmayan ürün için bu madde doğrudan bir satış zorunluluğu getirmez. Sergi ya da örnek ürünse, satıştan kaçınılabilmesi için satılık olmadığını belirten bir ibarenin yer alması gerekir.
"Şunu da alırsan satarım" demek yasak mı?
Ticari veya mesleki amaçla hareket eden satıcı, haklı bir sebep ya da aksine bir teamül, ticari örf veya âdet yoksa bir malın satışını başka bir malın satın alınması şartına bağlayamaz. Aynı hüküm, satışı satıcının kendi belirlediği miktar, sayı, ebat gibi koşullara bağlamayı da yasaklar (md. 6/3).
| Durum | Md. 6'ya göre değerlendirme |
|---|---|
| Rafta fiyatı yazan ürün için kasiyer "satmıyoruz" diyor | Satış, ürün satılık değil ibaresiyle işaretlenmedikçe reddedilemez (md. 6/1) |
| "Bu ürünü ancak şunu da alırsan veririm" | Haklı sebep ya da teamül yoksa başka malın alınması şartına bağlanamaz (md. 6/3) |
| "En az üç adet almadan satmam" | Satıcının belirlediği miktar şartı; haklı sebep ya da teamül yoksa bağlanamaz (md. 6/3) |
| Üzerinde "satılık değil" yazan sergi ürünü | İbare açıkça yazılıysa satıştan kaçınma sayılmaz (md. 6/1) |
Haklı sebebin ne olduğunu kanun saymaz; olayın koşullarına göre değerlendirilir. Bu yüzden satıcıdan yazılı gerekçe istemek işine yarar.
Hizmet vermekten kaçınılabilir mi?
Hizmet sağlamaktan haklı bir sebep olmaksızın kaçınılamaz (md. 6/2). Yani berber, servis, tamirci ya da bir işletme, hizmetini sunduğu bir kişiyi haklı bir gerekçe göstermeden geri çeviremez. Bir hizmetin sipariş edilmediği hâlde sana sunulması ayrı bir kuraldır: sipariş vermediğin ürün kapıya geldi rehberine bak.
Satıştan kaçınmanın cezası nedir?
Satıştan kaçınan satıcıya idari para cezası uygulanır. Md. 77/1-b'ye göre bir malın veya hizmetin satışından kaçınanlar hakkında aykırılığı tespit edilen her bir işlem veya sözleşme için 2.200 ₺'den az olmamak üzere, satışından kaçınılan malın veya hizmetin tüm vergiler dahil toplam satış fiyatının yüzde onu kadar idari para cezası uygulanır. Kanunda maktu tutarla yazılan idari para cezaları her yıl yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır (Kabahatler Kanunu md. 17/7); dolayısıyla güncel alt sınır için Ticaret Bakanlığı'nın o yıl uyguladığı tutara bak.
ceza = ürünün vergiler dahil satış fiyatının %10'u; bu tutar kanundaki alt sınırdan düşükse alt sınır
| Örnek (örnek fiyat) | Hesap |
|---|---|
| Satılmayan ürünün vergiler dahil fiyatı 40.000 ₺ | 40.000 × 0,10 = 4.000 ₺; bu tutar alt sınırın üstünde olduğu için 4.000 ₺ esas alınır |
| Satılmayan ürünün fiyatı 5.000 ₺ | 5.000 × 0,10 = 500 ₺; alt sınır daha yüksek olduğu için alt sınır uygulanır |
Rakamlar örnektir. Cezayı yetkili kurum verir; tutar sana ödenmez, kamu bütçesine gelir kaydedilir (Kabahatler Kanunu md. 17/3).
Satıcı satmayı reddederse nereye şikâyet edersin?
Bu madde hükümlerinin uygulanması ve izlenmesiyle Ticaret Bakanlığı ve belediyeler görevlidir (md. 6/4). Başvuruyu Ticaret Bakanlığı'na ya da bulunduğun yerin belediyesine yapabilirsin.
- Kanıt topla: Rafta veya internet sayfasında fiyatın ve ürünün göründüğü fotoğraf ya da ekran görüntüsünü, tarihi ve saati al.
- Gerekçeyi sor: Satıcının neden satmadığını mümkünse yazılı ya da tanık önünde sor ve not et.
- Yazılı başvuru yap: İşletmenin adı, adresi, tarih, ürün ve olayı anlatan bir dilekçeyi ilgili kuruma ver.
- Fiyat farkını da kontrol et: Etiket ile kasa fiyatı uyuşmuyorsa kasada farklı fiyat çıktı rehberine bak.
Fahiş fiyat gibi ayrı bir sorunda fahiş fiyat şikâyeti rehberi var.