Banka kredi faizini sonradan artırabilir mi? Sabit faiz, değişken faiz ve 30 gün önceden bildirim

İhtiyaç ve taşıt kredisinde faiz sonradan artırılabilir mi?

Hayır. Belirli süreli tüketici kredisi sözleşmelerinde faiz oranı sabit olarak belirlenir ve sözleşmenin kurulduğu tarihte belirlenen bu oran tüketici aleyhine değiştirilemez (6502 sayılı Kanun md. 25; Tüketici Kredisi Sözleşmeleri Yönetmeliği md. 22). Belirli süreli kredi sözleşmesinin diğer şartları da tüketici aleyhine değiştirilemez (Kanun md. 26/1, Yönetmelik md. 13/1).

Belirli süreli kredi, sona erme tarihinin sözleşmede açıkça kararlaştırıldığı kredidir (Yönetmelik md. 4). Bu tanıma giren bir ihtiyaç kredisinde taksit sayın ve faizin baştan bellidir; banka "piyasa değişti" diyerek oranı yükseltemez. Efektif ve nominal faiz farkını görmek için efektif nominal faiz farkı rehberine bak.

Konut kredisinde değişken faiz olur mu?

Evet, ama yalnızca sözleşmede yazılıysa. Konut finansmanına yönelik kredilerde faiz oranı sözleşmede belirtilmek suretiyle sabit veya değişken olarak ya da aynı kredi için her iki yöntem esas alınarak belirlenebilir (Konut Finansmanı Sözleşmeleri Yönetmeliği md. 14).

• Sabit faizde sözleşmenin kurulduğu tarihte belirlenen oran tarafların rızası dışında değiştirilemez.
• Değişken faizde başlangıç oranı, dönemsel geri ödeme tutarı sözleşmede başlangıçta belirlenen azami tutarı aşmamak koşuluyla ve sözleşmede belirlenen, genel kabul gören endekslerden en düşük olanı baz alınarak değiştirilebilir. Bu durumda TCMB'nin belirlediği referans faizler ve endeksler kullanılır.
• Oranın değişken belirlenmesi hâlinde bu yöntemin muhtemel etkileri konusunda tüketicilerin bilgilendirilmesi şarttır.
• Değişken faizde oran değişirse, yeni oranlara göre hazırlanan yeni ödeme planıyla birlikte değişikliğin gerçekleşmeden önce yazılı olarak ya da kalıcı veri saklayıcısıyla bildirilmesi zorunludur (md. 14).

Konut kredisi taksitini hesaplamak için konut kredisi hesaplama rehberine bak. Değişken oranlı konut kredisini erken kapatırsan erken ödeme tazminatı istenemez (md. 11); sabit oranlıda sözleşmede yer almak şartıyla sınırlı bir tazminat istenebilir. Ayrıntı için erken kapatma rehberine bak.

Belirsiz süreli kredilerde faiz artışı nasıl yapılır?

Sona erme tarihi sözleşmede kararlaştırılmamış kredilerde (belirsiz süreli) faiz artırılabilir ama sıkı kurallarla. Yönetmelik md. 13'e göre:

1. Akdi faiz oranının artırılması, yürürlüğe girmesinden 30 gün önce tüketiciye kâğıt üzerinde ya da kalıcı veri saklayıcısıyla yazılı olarak bildirilmek zorundadır.
2. Bildirimde yeni oranın yürürlüğe girmesinden sonraki ödemelerin tutarı, sayısı ve aralıklarındaki değişiklik ayrıntılarıyla yer alır.
3. Yeni oran geriye dönük olarak uygulanamaz.
4. Bildirim tarihinden itibaren en geç 60 gün içinde borcun tamamını ödeyip kredi kullanmaya son verirsen faiz artışından etkilenmezsin.
5. Oran düşürülürse değişiklik, bildirimin yapıldığı döneme ilişkin son ödeme tarihinden itibaren hüküm ifade eder.

Örnek (tarihler varsayımdır): Banka faiz artışını 10 Kasım'da bildirdi. Yeni oran en erken 10 Aralık'ta (30 gün sonra) geçerli olabilir ve eski dönemin borcuna uygulanamaz. Borcunu 9 Ocak'a kadar (bildirimden itibaren 60 gün) kapatır ve kredi kullanımına son verirsen artıştan etkilenmezsin.

Limit tanımlı kredili mevduat için KMH ve kredi kartı için kredi kartı borcu rehberlerine bak. Belirsiz süreli kredi sayılan kredi kartı sözleşmelerinde uygulanacak faiz oranı, kredi kartı sözleşmesi uyarınca belirlenen orandan fazla olamaz (Yönetmelik md. 22).

Gecikme faizi ne kadar olabilir?

Temerrüt ya da geç ödeme durumunda tüketiciden, sözleşmedeki akdi faiz oranının yüzde otuz fazlasından daha yüksek bir oranda gecikme faizi tahsil edilemez (Tüketici Kredisi Sözleşmeleri Yönetmeliği md. 18). Fazla tahsil edilirse kredi veren, fazlayı ve onun faizini iade etmekle yükümlüdür.

Rakamlar örnektir; kendi sözleşmendeki akdi faizi kullan. Konut finansmanında sınır, sabit faizli sözleşmelerde akdi faiz oranının, değişken faizli sözleşmelerde cari faiz oranının yüzde otuz fazlasıdır (Konut Finansmanı Sözleşmeleri Yönetmeliği md. 13). Temerrüt hâli dahil bileşik faiz uygulanamaz (Tüketici Kredisi Yönetmeliği md. 22; Konut Finansmanı Yönetmeliği md. 14).

Taksitleri ödeyemezsem borcun tamamı hemen istenir mi?

Hemen değil. Kredi veren borcun tamamını isteme (muacceliyet) hakkını sözleşmede saklı tutmuşsa bu hak ancak kredi verenin bütün edimlerini ifa etmiş olması ve tüketicinin birbirini izleyen en az iki taksidi ödemede temerrüde düşmesi hâlinde kullanılabilir. Bunun için tüketiciye en az 30 gün süre vererek muacceliyet uyarısında bulunması zorunludur; muaccel kılınan taksitlerin hesaplanmasında faiz ve ücretler dikkate alınmaz (6502 md. 28; Yönetmelik md. 18).

Borçlarını yönetmek için borç bitiş tarihi ve asgari ödeme tuzağı rehberlerine bak.

Faiz artışı bildirimi gelince ne yapmalısın?

1. Kredi türünü belirle: Sözleşmede bitiş tarihi ve taksit planı var mı? Varsa belirli süreli ve oran sabit olmalıdır.
2. Konut kredisiysen sözleşmedeki faiz yöntemine bak: Değişken faiz yazıyor mu, hangi endeks baz alınıyor, azami dönemsel taksit tutarı ne?
3. Bildirimin tarihini ve yürürlük tarihini kontrol et: Belirsiz süreli kredide 30 gün önceden yazılı bildirim şart; 60 günlük kapatma hakkın da bu tarihten başlar.
4. Banka sözleşmeye aykırı artış yaptıysa: Önce yazılı itiraz et; sonuç alamazsan tüketici hakem heyeti ya da tüketici mahkemesi yolu için hakem heyeti başvurusu rehberine bak.

Kredi kartı faiz artışı için ayrı bir kanun hükmü geçerlidir; ayrıntı kredi kartı faiz artışı bildirimi rehberinde.