Bütçoİşten ayrılınca sağlık sigortası ne kadar devam eder?
Zorunlu sigortalılığın bittiği tarihten itibaren 10 gün boyunca genel sağlık sigortasından yararlanırsın. Sigortalılık niteliğini yitirdiğin tarihten geriye doğru bir yıl içinde 90 günlük zorunlu sigortalılığın varsa bu hak 90 gün sürer ve bakmakla yükümlü olduğun kişiler de dahildir (5510 sayılı Kanun md. 67).
| Durum | Sağlık hakkın |
|---|---|
| Son 1 yılda 90 günden az zorunlu sigortalılık | Sigortalılığın bittiği tarihten 10 gün |
| Son 1 yılda en az 90 gün zorunlu sigortalılık | Sigortalılığın bittiği tarihten 90 gün; bakmakla yükümlü olduğun kişiler dahil |
Formül: sağlık hakkının son günü = sigortalılığın bittiği tarih + 10 gün (ya da 90 gün). Çocukların hangi yaşa kadar bakmakla yükümlü olunan kişi sayıldığı için çocuğun sağlık sigortası yaşı rehberine bak. Kanun "90 günlük zorunlu sigortalılık" der; isteğe bağlı sigortalılık ve GSS günlerinin bu hesapta sayılıp sayılmadığını SGK'dan teyit et.
Bu kural hangi çalışanlar için geçerli?
10 gün ve 90 gün kuralı, 60. maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılanlar içindir: 4/a (hizmet akdiyle çalışanlar), 4/b (kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlar, Bağ-Kur) ve 4/c (kamu idarelerinde kadro ve pozisyonlarda çalışanlar) sigortalılar (md. 60 ve md. 67). Statüye göre ek şartlar vardır:
| Statü | Sağlık hizmeti için ek şart (md. 67) |
|---|---|
| 4/a ve 4/c | Başvuru tarihinden önceki son bir yıl içinde toplam 30 gün GSS prim ödeme gün sayısı |
| 4/b (Bağ-Kur) | 30 gün şartına ek olarak, başvuru tarihinde 60 günden fazla prim ve prime ilişkin borcun bulunmaması (6183 md. 48 uyarınca tecil ve taksitlendirmesi devam edenler hariç) |
| İsteğe bağlı sigortalı | 30 gün şartına ek olarak prim ve prime ilişkin her türlü borcun bulunmaması |
Bu tablo kanun metnindeki şartların özetidir; isteğe bağlı sigortalılar 10 ve 90 günlük kuralın kapsamında değildir, satır yalnızca onların sağlık hizmeti şartını gösterir. yönetmelikteki uygulama ayrıntıları için SGK'dan güncel bilgi al. Bağ-Kur'lu isen ve prim borcun birikmişse sağlık hakkın sigortalı olduğun dönemde bile kısıtlanabilir.
Hangi durumlarda prim günü aranmadan tedavi görürsün?
Kanun, 30 günlük prim şartının dışında bırakılan durumlar sayar: 18 yaşını doldurmamış kişiler, tıbben başkasının bakımına muhtaç kişiler, trafik kazası hâlleri, acil hâller, iş kazası ile meslek hastalığı hâlleri, bildirimi zorunlu bulaşıcı hastalıklar ve madde bağımlılığı tedavisine yönelik sağlık hizmetleri (md. 67 ilk fıkra). Bu hâllerde prim günü ve borç şartı aranmadan sağlık hizmetinden yararlanabilirsin.
Hastaneye başvururken acil hâller dışında kimlik doğrulaması (biyometrik yöntem ya da nüfus cüzdanı, sürücü belgesi, pasaport gibi belgelerden biri) gerekir. Poliklinik ve ilaç katılım payları için muayene ve ilaç katılım payı rehberine bak.
İşsizlik ödeneği, ücretsiz izin ve mezuniyet sonrası kural farkları nelerdir?
- İşsizlik ödeneği alırsan: 4447 sayılı Kanun gereğince işsizlik ödeneğinden yararlandırılan kişiler genel sağlık sigortalısı sayılır (5510 md. 60/1-e). Ödenek hakkı için işsizlik ödeneği rehberine bak.
- Ücretsiz izin (4/a): Kanun, 4/a kapsamındaki sigortalıların İş Kanunu md. 56 ve 74 ile diğer iş kanunlarında ücretsiz izin sayılan süreler dışında, bir takvim yılında toplam bir ayı aşmayan ve işverence belgelendirilen ücretsiz izinlerinde sağlık sigortalılığının devam ettiğini söyler (md. 67).
- Mezun çocuklar: Lise ve dengi mezunu 20, yükseköğrenim mezunu 25 yaşı geçmeyen ve bakmakla yükümlü olunan kişi sıfatı ya da başka bir genel sağlık sigortalılığı bulunmayan kişiler, mezuniyeti izleyen günden itibaren iki yıl süreyle prim borcuna bakılmaksızın sağlık hizmetinden yararlandırılır (md. 67).
90 gün dolunca ne yapabilirsin?
90 gün dolmadan sağlık güvencesini yeniden bağlamak için seçeneklerin şunlardır (md. 3/10, md. 60 ve md. 67):
- Yeni işe gir: Hizmet akdiyle çalışmaya başlayınca 4/a sigortalısı olursun ve GSS ihtiyacın kalmaz.
- Eşinin sigortası üzerinden bakmakla yükümlü olunan kişi ol: Eşin genel sağlık sigortalısıysa ve sen sigortalı sayılmıyorsan, isteğe bağlı sigortalı değilsen ve kendi sigortalılığın nedeniyle sana gelir ya da aylık bağlanmamışsa eş olarak bakmakla yükümlü olunan kişi sayılırsın. Evli olmayan çocuklar anne babanın sigortası üzerinden 18 yaşına (lise ve dengi 20, yükseköğrenim 25) kadar bu kapsamda kalır (md. 3/10).
- Gelir testi: Ailede kişi başına düşen aylık gelir asgari ücretin üçte birinden azsa genel sağlık sigortalısı sayılırsın (md. 60/1-c-1); test yöntemini ve verileri SGK belirler.
- İsteğe bağlı sigorta ya da GSS: Bu kapsamda değilsen genel sağlık sigortası primi ödemen gerekir; tutar ve borç silme için GSS prim borcu ve isteğe bağlı sigorta rehberlerine bak.
İşten ayrılırken kıdem ve ihbar tazminatını da hesaplamak için kıdem ve ihbar tazminatı rehberine göz at.