İş bulma ajansı para istiyor, yasal mı? Özel istihdam bürosu iş arayandan ücret alabilir mi?

İş bulma ajansı senden para isteyebilir mi?

Hayır. Özel istihdam büroları iş arayanlardan herhangi bir ad altında ücret alamaz ve menfaat sağlayamaz; aracılık ücretini yalnızca işverenden alabilir. Bu kural 4904 sayılı Türkiye İş Kurumu Kanunu md. 17'de yer alır ve Özel İstihdam Büroları Yönetmeliği ile ayrıntılandırılmıştır.

Yasak, paranın adına bakmaz. Aşağıdaki taleplerin hepsi aynı kurala takılır:

• "Kayıt ücreti", "dosya masrafı", "üyelik bedeli"
• "Mülakata yönlendirme" ya da "işe yerleştirme" ücreti
• İşe girdikten sonra ilk maaşından pay ya da her ay komisyon
• Büronun hazırladığı CV, test ya da "kariyer danışmanlığı" paketini satın alma şartı

İş arayan olarak bir büroya kaydolmak, ilanlara başvurmak ve mülakata gönderilmek senin için ücretsizdir.

Hangi mesleklerde ücret alınabilir? İstisnalar

Kanun, yönetmelikle belirlenen bazı meslekler ve üst düzey yöneticiler için işe yerleştirilen kişiden ücret alınmasına izin verir. Özel İstihdam Büroları Yönetmeliği bu grubu sınırlı biçimde sayar:

İstisna kapsamındaki gruplarda bile ücreti ancak İŞKUR'dan izin almış bir büro alabilir. Sıradan bir iş ilanı için "bizim sistemimizde herkes ücret öder" denmesi kanuna aykırıdır.

İş bulma ajansının yasal olup olmadığı nasıl anlaşılır?

Yasal bir özel istihdam bürosu İŞKUR'dan izin belgesi almış olmak zorundadır ve izinli bürolar İŞKUR'un internet sitesinde yayımlanır. İzin belgesi olmadan iş ve işçi bulmaya aracılık yapmak yasaktır.

1. İŞKUR listesine bak: Büronun adını İŞKUR'un özel istihdam büroları sayfasındaki izinli bürolar listesinde ara.
2. İzin belgesini gör: İzin belgesi büroda görünür bir yere asılır ve üzerinde iş arayanlardan ücret alınmayacağına dair bilgi ile İŞKUR il müdürlüğünün iletişim bilgileri yer alır.
3. Ödeme isteğini sorgula: Kayıttan önce ya da mülakat karşılığında para isteniyorsa büro izinli olsa bile kurala aykırı davranıyordur.

Sosyal medyada yalnızca telefon numarası ve IBAN veren, adresi olmayan "danışmanlık" hesapları izinli büro değildir. Görev karşılığı para vaat eden ilanlar için beğen kazan ve görev dolandırıcılığı rehberine bak.

Yurt dışında iş vaadiyle para isteniyor: Ne yapmalısın?

Yurt dışına iş ve işçi bulmaya aracılık da yalnızca İŞKUR'dan izin almış bürolar tarafından yapılabilir ve bu bürolar da iş arayandan ücret alamaz. "Vize garantili iş", "Avrupa'da sezonluk iş" ya da "Körfez'de yüksek maaşlı iş" vaadiyle önden para isteyen kişi ya da şirket ciddi bir risk işaretidir.

• Vize ücretini kendin öde: Konsolosluk ya da vize başvuru merkezinin ücreti resmî kanaldan ve kendi adına ödenir; aracıya "vize garantisi" için para verilmez. Vize masraflarının nasıl hesaplandığını Schengen vizesi ücreti rehberinde anlattık.
• Sözleşmeyi önceden gör: İşverenin adı, adresi, ücret ve çalışma koşulları yazılı bir iş teklifi olmadan yola çıkma.
• Pasaportunu teslim etme: Pasaport ve kimlik belgelerini aracıya bırakmak, seni zor durumda bırakabilir.

Ajansa para ödedim, geri alabilir miyim?

Yasak olduğu hâlde ödediğin parayı geri istemek için önce büroya yazılı başvurmalı, sonuç alamazsan İŞKUR'a şikâyet etmelisin. İzinsiz çalışan ya da hiç iş bulmayı amaçlamayan bir yapıya para verdiysen durum dolandırıcılık olabilir ve Cumhuriyet başsavcılığına şikâyet edebilirsin.

1. Kanıtları sakla: Dekont, makbuz, mesajlar, ilan ekran görüntüleri ve büronun adresi.
2. Büroya yazılı itiraz et: Ödemenin 4904 sayılı Kanun md. 17'ye aykırı olduğunu ve iadesini istediğini e-posta ya da noter ihtarıyla bildir.
3. İŞKUR'a bildir: Bulunduğun ilin İŞKUR il müdürlüğüne ya da İŞKUR'un özel istihdam bürolarıyla ilgili şikâyet kanallarına başvur. Kurala aykırı davranan büroya kanuna göre idari yaptırım uygulanabilir.
4. Havaleyi hemen bankana bildir: Para yeni gönderildiyse bankanı arayıp durumu anlat; dolandırıcılık şüphesinde ilk saatler önemlidir.

İşveren işe almak için para isterse ne olur?

Bir işverenin seni işe almak için önden para istemesi olağan bir uygulama değildir; "eğitim ücreti", "kıyafet depozitosu" ya da "sigorta girişi masrafı" adıyla önden ödeme isteyen iş teklifine şüpheyle yaklaş.

Gerçek bir iş ilişkisinde işveren seni sigortalı olarak bildirir, ücretini bordroyla öder ve senden işe başlama bedeli almaz. İşe başladıktan sonra işverenin ücretinden hangi durumlarda kesinti yapabileceğini maaştan kesinti rehberinde anlattık. Sigortasız çalıştırıldığını düşünüyorsan sigortasız çalışma rehberine bak.