Çocuğum başkasının eşyasına zarar verdi, kim öder? Komşunun camı, okulda kırılan telefon

Çocuğun verdiği zarardan anne baba sorumlu mu?

Evet, kural olarak sorumludur; ancak çocuğu durumun gerektirdiği dikkatle gözettiğini ya da bu özeni gösterseydi bile zararın önlenemeyeceğini ispat ederse sorumluluktan kurtulur (Türk Medeni Kanunu md. 369). Kanun bu sorumluluğu "ev başkanı"na yükler; ailede bu çoğunlukla çocukla birlikte yaşayan anne ve babadır.

Bu kuralın önemli bir sonucu var: ispat yükü sendedir. Camı kırılan komşunun senin kusurunu göstermesi gerekmez; senin, çocuğu yaşına uygun biçimde gözettiğini göstermen gerekir. Gözetimin ölçüsü çocuğun yaşına göre değişir: iki yaşındaki bir çocuğu balkonda yalnız bırakmakla on iki yaşındaki bir çocuğun okula yalnız gitmesine izin vermek aynı şey değildir.

Mağazada kırılan ürünlere özgü kuralları mağazada ürün kırdım rehberinde ayrıca anlattık.

Çocuğun kendisi de sorumlu olur mu? Ayırt etme gücü ne demek?

Ayırt etme gücüne sahip bir çocuk, haksız fiilinden kendisi de sorumludur (TMK md. 16). Ayırt etme gücü, davranışının sonucunu kavrayıp ona göre hareket edebilme yeteneğidir; kanunda bir yaş sınırı yoktur, her olayda çocuğun yaşına ve olgunluğuna göre değerlendirilir. Okul çağındaki bir çocuğun "taş atarsam cam kırılır" bilgisine sahip olduğu genellikle kabul edilir.

• İki sorumluluk yan yana: Zarar gören, hem ayırt etme gücüne sahip çocuğa (anne babası onu temsil eder) hem de ev başkanına başvurabilir. Anayasa Mahkemesi, ayırt etme gücüne sahip küçüklerin verdiği zararda da ev başkanının sorumlu tutulmasını Anayasa'ya aykırı bulmamıştır (E. 2025/139, K. 2025/205).
• Ayırt etme gücü yoksa: Çok küçük bir çocuk kusurlu sayılamaz; ancak hâkim, hakkaniyet gerektiriyorsa zararın tamamının ya da bir kısmının onun malvarlığından karşılanmasına karar verebilir (Türk Borçlar Kanunu md. 65). Pratikte bu durumda yük yine anne babanın gözetim sorumluluğuna kalır.
• Çocuğun parası: Çocuk adına açılmış bir birikim hesabı varsa tazminat teorik olarak oradan istenebilir; ama uygulamada bu tartışma nadiren gerekir, çünkü zarar gören genellikle doğrudan anne babaya gider.

Ne kadar ödemen gerekir? Yeni eşyanın parası mı istenir?

Ödemen gereken, zarar görenin gerçek kaybıdır; eskimiş bir eşyanın yerine sıfırını almak zorunda değilsin. Tazminatın kapsamını ve ödenme biçimini hâkim, durumun gereğine ve kusurun ağırlığına göre belirler (TBK md. 51). Tamir edilebilen eşyada tamir bedeli, tamir edilemeyende eşyanın olay günündeki değeri esas alınır.

Örnek hesap (rakamlar örnektir):

Telefonda yetkili servisten yazılı tamir fiyatı iste; ekranı değişen telefonun yenisini istemek gerçek zararı aşar. Tamirin mi yeni cihazın mı mantıklı olduğunu telefon ekranı kırıldı rehberinde anlattık. Zarar görenin kendi kusuru da varsa (ör. telefonunu oyun alanında bıraktıysa) tazminat azalabilir (TBK md. 52).

Okulda olan zarardan okul sorumlu mu?

Okul saatinde ve okulun gözetimindeyken olan zararda okulun da sorumluluğu tartışılabilir; ama bu, çocuğun ve ailenin sorumluluğunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Okulun türü başvuru yolunu değiştirir:

• Devlet okulu: Öğretmenin ya da idarenin gözetim eksikliğinden doğan zarar için öğretmene değil, idareye başvurulur (Anayasa md. 129). Önce zararı öğrendiğin tarihten itibaren bir yıl, her hâlde olaydan itibaren beş yıl içinde ilgili idareye (il ya da ilçe milli eğitim müdürlüğü) yazılı başvurursun; talep reddedilirse ya da cevap gelmezse idare mahkemesinde tam yargı davası açılabilir (İdari Yargılama Usulü Kanunu md. 13).
• Özel okul: Okul, velilerle yaptığı sözleşme gereği gözetimden sorumludur; çalıştırdığı öğretmenlerin fiilinden de sorumlu tutulabilir (TBK md. 116).
• Pratikte: Okulda kırılan bir telefon için en sık yol, iki ailenin okul idaresinin aracılığıyla anlaşmasıdır. Okul, öğrencilerin değerli eşya getirmesini yasaklayan bir kural koymuşsa bu kural, eşyanın sahibinin kendi payını da artırabilir.

Zarar olunca adım adım ne yapmalısın?

Önce zararı belgele, sonra tutarı belgeyle konuş; sözlü "hallederiz" yerine yazılı bir anlaşma yap. Komşuyla ya da başka bir veliyle ilişkiyi korumanın en iyi yolu, tutarı baştan netleştirmektir.

1. Fotoğrafla: Kırık eşyanın, olay yerinin ve varsa tanıkların bilgisini kaydet.
2. Fatura ya da fiyat teklifi iste: Camcıdan, yetkili servisten ya da tamirciden yazılı fiyat al. Gerekirse ikinci bir teklif de iste.
3. Sigortanı kontrol et: Konut sigortası paketlerinin çoğunda, sen ve ev halkının üçüncü kişilere verdiği zararları karşılayan mali sorumluluk teminatı bulunur; kapsamı ve muafiyeti poliçede yazar. Ayrıntıları konut sigortası rehberinde anlattık.
4. Banka yoluyla öde: Tutarı havale ya da EFT ile, açıklamaya "çocuğun kırdığı pencere camı bedeli, tam ve son ödeme" gibi bir not yazarak gönder.
5. Kısa bir yazılı mutabakat: Pahalı bir zararda, karşı tarafın tutarı aldığını ve başka talebi olmadığını belirten imzalı bir not ya da mesaj iste.

Ödemezsen ne olur? Zamanaşımı ne kadar?

Zarar gören tazminat davası açabilir; bu dava, zararı ve sorumluyu öğrendiği tarihten itibaren iki yıl, her hâlde olaydan itibaren on yıl içinde zamanaşımına uğrar (TBK md. 72). Dava açılır da kaybedersen tazminatın yanında yargılama giderleri ve karşı tarafın avukatlık ücreti de sana kalabilir.

• Yargılama masrafı: Birkaç bin liralık bir cam için mahkemeye gitmek iki taraf için de pahalıdır; avukatlık ücretlerinin nasıl hesaplandığını avukat ücreti rehberinde anlattık.
• Arabuluculuk: Dava açmadan önce iki tarafın anlaşarak arabulucuya gitmesi mümkündür. Arabuluculuğun dava şartı olup olmadığı uyuşmazlığın türüne göre değişir; dava açacaksan önce adliyedeki arabuluculuk bürosuna sor.
• Haksız talep: Karşı taraf eşyanın sıfırını ya da gerçek zararın çok üstünde bir tutar istiyorsa ödemek zorunda değilsin; yazılı fiyat teklifiyle makul tutarı öner.