Arabamı arkadaşıma verdim, kaza yaptı: Kim öder? Trafik sigortası, kasko ve işleten sorumluluğu

Arabamı başkası kullanırken kaza yaparsa kim sorumlu?

Arabanı başkası kullanırken kaza olursa karşı tarafın zararından hem sürücü hem de aracın işleteni olarak sen sorumlusun. Karayolları Trafik Kanunu'na göre motorlu aracın işletilmesi bir kişinin ölümüne, yaralanmasına ya da bir şeyin zarar görmesine yol açarsa bu zarardan aracın işleteni sorumludur ve işleten, sürücünün kusurundan kendi kusuru gibi sorumlu tutulur.

Yani "arabayı ben sürmüyordum" demek seni karşı tarafa karşı sorumluluktan kurtarmaz. Kanun, tazminatla yükümlü olanların zarar görene karşı müteselsilen sorumlu olduğunu da söyler: zarar gören, tazminatın tamamını sürücüden, senden ya da trafik sigortasından isteyebilir. Kusursuz olduğunu ve kazanın mücbir sebepten, zarar görenin ya da üçüncü bir kişinin ağır kusurundan doğduğunu ispat edebildiğin dar durumlar dışında bu sorumluluk sürer.

İşleten kimdir, arabayı ödünç verince değişir mi?

İşleten, kural olarak aracın ruhsatta sahibi görünen kişidir; arkadaşına birkaç saatliğine ya da birkaç günlüğüne verdiğin arabada işleten sen olmaya devam edersin. Kanun, uzun süreli kiralama, ariyet ve rehin gibi durumlarda kiracının ya da aracı alanın işleten sayılabileceğini söyler; ama bunun için aracı uzun süre kendi hesabına işlettiğinin ve araç üzerinde fiilî tasarrufu olduğunun ortaya konması gerekir.

Günlük hayattaki ödünç vermeler ("akşam lazım, yarın getiririm") bu istisnaya girmez. Bu yüzden ödünç verdiğin arabanın yaptığı kaza, hukuken senin aracının kazası olarak görülür ve sigorta geçmişine de öyle işlenir.

Karşı tarafın zararını trafik sigortası öder mi?

Evet. Zorunlu trafik sigortası sürücü kim olursa olsun aracın işleteninin karşı tarafa olan sorumluluğunu poliçedeki teminat limitleri içinde karşılar; poliçe kişiye değil araca yapılır. Karşı taraf zararını önce senin trafik sigortası şirketine yazılı olarak bildirir; şirket başvurudan itibaren 15 gün içinde cevap vermez ya da cevabı yetersiz bulunursa dava ya da tahkim yoluna gidilebilir.

Bu iyi haber, iki önemli bedeli olan bir haberdir:

• Hasarsızlık indirimi gider: Sigorta şirketi karşı tarafa ödeme yaptığında poliçen bir alt basamağa iner ve gelecek yıl daha yüksek prim ödersin. Basamak aracı süren kişiyi değil işleteni takip eder; arkadaşının kazası senin primini artırır. Ayrıntısı trafik sigortası basamak sistemi rehberinde.
• Limit üstü senindir: Ağır yaralanmalı ya da çok araçlı kazalarda zarar poliçe limitini aşarsa, aşan kısım için karşı taraf sana ve sürücüye başvurabilir. İsteğe bağlı İMM (ihtiyari mali mesuliyet) teminatı bu boşluğu kapatmak için vardır.

Kendi arabamdaki hasarı kim öder?

Kendi arabandaki hasarı trafik sigortası ödemez; trafik sigortası yalnızca karşı tarafın zararını karşılar. Kendi aracın için iki yol vardır:

1. Kaza karşı tarafın kusuruyla olduysa hasarını karşı aracın trafik sigortasından istersin; arkadaşının aracı kullanıyor olması bunu değiştirmez. Aracında değer kaybı da oluştuysa araç değer kaybı tazminatı rehberine bak.
2. Kusur arkadaşındaysa hasar ya kaskondan karşılanır ya da kasko yoksa cebinden çıkar. Kasko ödeme yaparsa genellikle kasko hasarsızlık indirimin de düşer. Kaskonun hangi durumda ödediğini kasko ve trafik sigortası farkı rehberinde anlattık.

Kasko yoksa ya da kasko ödemiyorsa, kusurlu kullanımdan doğan zararı arkadaşından isteme hakkın vardır; ama bu çoğu zaman bir hukuk meselesinden çok bir dostluk meselesine dönüşür. Kimin neyi ödeyeceğini arabayı vermeden önce konuşmak, sonradan konuşmaktan çok daha kolaydır.

Sürücü ehliyetsiz ya da alkollüyse ne olur?

Sürücü ehliyetsiz ya da alkollüyse trafik sigortası yine karşı tarafın zararını öder, ama ödediğini sonra poliçe sahibinden geri isteyebilir (rücu). Zorunlu trafik sigortasının genel şartları, sürücünün gerekli sürücü belgesine sahip olmaması ve alkol ya da uyuşturucu etkisiyle aracı güvenli sürme yeteneğini kaybetmesi gibi durumları rücu sebepleri arasında sayar. Yargı kararlarında rücu için bu durumun kazayla bağlantılı olması aranır.

Rücu, karşı tarafa ödenen tazminatın senden istenmesi demektir; ağır bir kazada bu tutar bir arabanın değerini kolayca geçebilir. Ayrıca:

• Ehliyetsiz kişiye araç vermek ayrıca cezalıdır: Kanun, sürücü belgesi olmayan kişinin araç sürmesine izin veren araç sahibine de sürücüye verilen cezayla aynı miktarda idari para cezası öngörür; ceza aracın plakası üzerinden kesilir.
• Kasko ödemeyebilir: Kasko poliçelerinde ehliyetsiz sürücü ve alkol gibi durumların nasıl ele alındığı poliçeden poliçeye değişir; kendi poliçendeki istisnaları oku.

Kim neyi öder? Özet tablo

Aşağıdaki tablo ödünç verilen arabada en sık karşılaşılan durumları özetler. Kusur oranları ve poliçe şartları sonucu değiştirebilir; kesin durum için kaza tespit tutanağına ve poliçene bak.

Kaza anında tutanağın doğru doldurulması kusur oranını, dolayısıyla kimin ödeyeceğini belirler; bunun için anlaşmalı kaza tespit tutanağı rehberine bakabilirsin. Kaza tutanağında sürücü bölümüne arabayı kullanan kişi, araç sahibi bölümüne sen yazılırsın.

Arabanı ödünç vermeden önce ne yapmalısın?

Arabanı ödünç vermeden önce sürücünün ehliyetini ve poliçelerinin geçerliliğini kontrol etmek, olası bir kazanın maliyetini en çok düşüren adımdır.

1. Ehliyeti gör: Sürücü belgesinin geçerli olduğunu ve aracın sınıfına uygun olduğunu kontrol et.
2. Trafik sigortası ve muayene güncel mi: Sigortası bitmiş araçla kazada karşı tarafın zararı doğrudan sana ve sürücüye kalır.
3. Kaskonu oku: Bazı kasko poliçeleri yalnızca belirli sürücüler için ya da belirli bir yaşın üstündeki sürücüler için daha uygun fiyatlıdır; poliçende böyle bir sınırlama varsa başkasına vermek teminatı daraltabilir.
4. Masrafı önceden konuşun: Hasar olursa kaskonun muafiyetini, indirim kaybını ya da kasko yoksa tamiri kimin üstleneceğini baştan konuşmak, sonradan kırgınlığı önler.
5. Cezaları unutma: Kamerayla tespit edilen hız ve geçiş ihlalleri plaka üzerinden araç sahibine gelir. Köprü ve otoyol geçişlerinde biriken cezaları trafik cezası indirimi rehberindeki sürelerle takip et.