BütçoÖdünç vermek yasal olarak ne demektir?
Kullanım ödüncü sözleşmesi, ödünç verenin bir şeyin karşılıksız olarak kullanılmasını ödünç alana bırakmayı, ödünç alanın da o şeyi kullandıktan sonra geri vermeyi üstlendiği sözleşmedir (Türk Borçlar Kanunu md. 379). Telefon, araç, alet ya da kitap ödünç vermek buna girer.
Para ya da tüketilebilen şey ödünç vermek (tüketim ödüncü) farklıdır; bunun için arkadaşa borç para vermek rehberine bak.
Eşyayı ne zaman geri isteyebilirsin?
Kullanım süresi ve amacı belirlenmeden verilmişse ödünç veren, eşyayı dilediği zaman geri isteyebilir (md. 384). Amaç ya da süre belirlenmişse durum değişir:
| Durum | Sonuç | Madde |
|---|---|---|
| Süre ve amaç belirlenmedi | Dilediğin zaman geri isteyebilirsin | 384 |
| Kullanma için süre öngörülmedi, amaç belli | Sözleşme, eşyanın sözleşme uyarınca kullanılmasıyla ya da kullanabilecek kadar zaman geçmesiyle sona erer | 383/1 |
| Ödünç alan sözleşmeye aykırı kullanır, bozar ya da başkasına verir; veya önceden bilinmeyen bir durumla senin ivedi gereksinimin doğar | Eşyayı daha önce geri isteyebilirsin | 383/2 |
| Ödünç alan ölür | Sözleşme kendiliğinden sona erer | 385 |
Ödünç alanın yükümlülükleri neler?
Ödünç alan eşyayı ancak sözleşmede kararlaştırılan şekilde, hüküm yoksa niteliğine ya da özgülendiği amaca göre kullanabilir ve onu başkasına kullandıramaz (md. 380/1-2). Bu hükümlere aykırı davranırsa beklenmedik hâllerden doğan zararlardan da sorumlu olur; bu hükümlere uymuş olsaydı bile zararın doğacağını ispat ederse sorumluluktan kurtulur (md. 380/3).
Ödünç alan, eşyanın olağan bakım ve koruma giderlerini karşılamakla yükümlüdür; ödünç verenin yararına yapmak zorunda kaldığı olağanüstü giderlerin ödenmesini ise isteyebilir (md. 381). Bir şeyi birlikte ödünç alanlar ondan müteselsilen sorumludur (md. 382).
Eşya bozulursa ya da kaybolursa kim öder?
Kanun kullanım ödüncü için özel bir hasar sorumluluğu tablosu vermez; yukarıdaki md. 380 aykırı kullanım için sorumluluğu genişletir. Bunun dışında kusurlu ve hukuka aykırı bir fiille başkasına zarar veren, zararı gidermekle yükümlüdür (md. 49/1) ve zararı ile kusuru ispat yükü zarar görene düşer (md. 50/1). Tazminatın zamanaşımı için haksız fiil zamanaşımı rehberine bak. Aracın kaza yapması gibi özel durumlar için arabamı arkadaşıma verdim rehberine bak.
Geri vermiyorsa güveni kötüye kullanma suçu olur mu?
Başkasına ait olup da muhafaza etmek veya belirli bir şekilde kullanmak üzere zilyetliği kendisine devredilmiş olan mal üzerinde, devir amacı dışında tasarrufta bulunan veya bu devir olgusunu inkâr eden kişi, şikâyet üzerine, altı aydan iki yıla kadar hapis ve adli para cezası ile cezalandırılır (Türk Ceza Kanunu md. 155/1). Suçun konusu motorlu kara, deniz veya hava taşıtıysa ceza bir kat artırılır (md. 155/3, 24/12/2025 tarihli 7571 sayılı Kanun).
Kanun iki davranışı sayar: eşyayı devir amacı dışında kullanmak/elden çıkarmak ve devri inkâr etmek. Eşyayı sadece geç iade etmek her zaman suç sayılmaz; bu değerlendirmeyi savcılık yapar. Suç şikâyete bağlıdır ve şikâyet süresi fiili ve failin kim olduğunu öğrendiğin günden başlayarak altı aydır (TCK md. 73/1-2). Kanunda aksi yazılmadıkça suçtan zarar gören kişinin vazgeçmesi davayı düşürür (md. 73/4).
Adım adım: geri vermiyorsa ne yaparsın?
- Yazılı iste: mesaj ya da noter ihtarnamesiyle eşyanın iadesini, tarih vererek iste (ihtarname rehberi).
- Delil sakla: eşyayı verdiğini gösteren mesaj, fotoğraf, seri numarası ve tanıkları sakla; ödünç verdiğini gösterebilmek için bunlar işine yarar.
- Şikâyet süresini takip et: güveni kötüye kullanma şikâyeti için altı ay (TCK md. 73).
- Avukata danış: eşyanın iadesi veya bedeli için hukuk davası mı, şikâyet mi yoksa ikisi mi daha uygun, dosyaya bağlıdır.