Bütço50/30/20 kuralı nedir?
50/30/20 kuralı, aylık net gelirini üç gruba bölen bir bütçe yöntemidir: gelirin %50'si ihtiyaçlara, %30'u isteklere, %20'si birikime ve borç kapatmaya ayrılır. Bir kanun ya da zorunlu bir kural değildir; harcamalarına bakmak için kullanabileceğin bir çerçevedir.
Yöntemin avantajı basit olmasıdır: Ayrıntılı bir tablo çıkarmadan, paranın ana hatlarıyla nereye gittiğini görürsün. Ayrıntılı bir plan için aylık bütçe nasıl yapılır rehberine bak.
50/30/20 nasıl hesaplanır?
Önce düzenli net gelirini bul (maaşın, düzenli kira geliri gibi her ay eline geçen tutar), sonra üç orana böl:
ihtiyaç = net gelir × 0,50 | istek = net gelir × 0,30 | birikim ve borç = net gelir × 0,20
Aşağıdaki gelir tutarları örnektir:
| Aylık net gelir | İhtiyaç (%50) | İstek (%30) | Birikim ve borç (%20) |
|---|---|---|---|
| 30.000 ₺ | 15.000 ₺ | 9.000 ₺ | 6.000 ₺ |
| 40.000 ₺ | 20.000 ₺ | 12.000 ₺ | 8.000 ₺ |
| 60.000 ₺ | 30.000 ₺ | 18.000 ₺ | 12.000 ₺ |
Düzensiz gelirin varsa (freelance, komisyon) hesabı gelirinin düşük geçen aylardaki ortalamasıyla yap; ayrıntısı düzensiz gelirle bütçe rehberinde.
Hangi harcama hangi gruba girer?
İhtiyaç gelirin kesilse bile ödemek zorunda kaldığın giderlerdir; istek vazgeçebileceğin ya da azaltabileceğin harcamalardır; birikim ve borç ise geleceğin için ayırdığın ve borcun anaparasını azaltan paradır. Sınır herkes için aynı değildir; kendi kararına göre ayır.
| Grup | Örnekler |
|---|---|
| İhtiyaç (%50) | Kira, aidat, elektrik, su, doğalgaz, internet, market, ulaşım, sağlık, eğitim, borçların asgari ödemesi |
| İstek (%30) | Dışarıda yemek ve kahve, yemek siparişi, giyim, eğlence, abonelikler, hediye, tatil |
| Birikim ve borç (%20) | Acil durum fonu, birikim hedefleri, BES, borcun asgari ödemesinin üstündeki ödemeler |
Taksitler ve kredi geri ödemeleri gruplama sırasında kafa karıştırır. Sözleşmeden doğan asgari ödemeyi ihtiyaç grubuna, bunun üstüne yaptığın ek ödemeyi birikim ve borç grubuna koy. Kartta biriken taksitlerin ekstreye nasıl düştüğünü taksitli alışveriş ve ekstre rehberinde görebilirsin.
Kira ve faturalar gelirin yarısını aşıyorsa ne yaparsın?
Kira, fatura, market ve ulaşım tek başına gelirinin yarısından fazlaysa 50/30/20 işlemez; zorla uygulamak yerine oranları kendi durumuna göre uyarla. Aşağıdaki oranlar örnektir; kuralın değeri, senin için yapılabilir bir plana dönüşmesindedir:
| Durum | Uyarlanmış oran | 40.000 ₺ net gelirde |
|---|---|---|
| İhtiyaçlar gelirin %60'ı | 60/20/20 | 24.000 ₺ / 8.000 ₺ / 8.000 ₺ |
| İhtiyaçlar gelirin %70'i | 70/15/15 | 28.000 ₺ / 6.000 ₺ / 6.000 ₺ |
Uyarlamada birikime ayırdığın payı sıfıra düşürmemeye çalış: küçük bir tutar bile düzenli olduğunda alışkanlık yaratır. Önce acil durum fonuna, sonra yüksek faizli borçlara yönel. Gelirin ihtiyaçları karşılamıyorsa borç kapatma yöntemleri rehberi ek yol gösterir.
50/30/20'yi adım adım nasıl uygularsın?
- Net gelirini yaz. Her ay eline geçen düzenli tutarı bul.
- Son 2-3 ayın harcamasını gruplara ayır. Kart ekstresi ve hesap hareketlerini üç gruba böl.
- Gerçek oranını hesapla. Her grubun toplamını net gelire böl.
- Hedef oranını seç. 50/30/20 mümkünse onu, değilse uyarlanmış bir oranı seç.
- Birikimi maaş günü ayır. Birikim ve borç payını ay başında ayrı bir hesaba aktar; kalanla yaşa.
- Ay sonunda karşılaştır. Hedefle gerçeği karşılaştır, farkı bir sonraki ayın planına yansıt.
Harcamayı her fişi yazmadan takip etmek için harcama takibi rehberine bak.
Sık yapılan hatalar
- Brüt maaşı baz almak. Oranlar net gelire göre hesaplanır; brüt ve net farkı için brüt ve net maaş rehberine bak.
- Her harcamayı "ihtiyaç" saymak. Dışarıda yemek, abonelikler ve üst model telefon çoğu zaman istektir; gruplamayı dürüst yap.
- Yıllık giderleri unutmak. MTV, emlak vergisi, sigorta gibi yılda bir gelen giderler ihtiyaç grubuna aylık olarak yayılmalıdır (yıllık ödemeleri aylığa yayma).
- Birikimi artandan beklemek. Ay sonunda kalan para çoğu zaman olmaz; birikimi önce ayır.