Kaç kilo zeytinden 1 litre zeytinyağı çıkar? Zeytin sıktırmak kaç para, kendi yağın ucuz mu?

Kaç kilo zeytinden 1 litre zeytinyağı çıkar?

Yağlık zeytinde 1 litre zeytinyağı için çoğu zaman 4 ila 6 kilo zeytin gerekir; bu oran çeşide, zeytinin olgunluğuna, yılın yağışına ve sıkımın ne kadar bekletildiğine göre değişir. Yağhanelerin "randıman" dediği şey, sıkılan zeytinin yüzde kaçının yağ olarak çıktığıdır.

randıman (%) = çıkan yağ (kg) ÷ sıkılan zeytin (kg) × 100

Zeytinyağı sudan hafiftir: 1 litresi yaklaşık 0,91 kilo gelir. Yağhane çıkan yağı çoğu zaman kiloyla tartar; litreye çevirmek için kiloyu 0,91'e bölersin. Örnek (rakamlar örnektir):

Erken toplanan yeşil zeytin daha az yağ verir ama yağı daha meyvemsi ve acımsı olur; geç toplanan siyah zeytin daha çok yağ verir. Bu yüzden "en yüksek randıman" ile "en kaliteli yağ" her zaman aynı hasat zamanına denk gelmez.

Zeytin sıktırmak kaç para, sıkım ücreti nasıl ödenir?

Yağhaneler sıkım ücretini genellikle iki yoldan biriyle alır: sıkılan zeytinin kilosu başına para ya da çıkan yağdan belli bir pay. Hangisinin senin için ucuz olduğu, o yılki randımana ve yağın piyasa fiyatına bağlıdır; bu yüzden zeytini götürmeden önce yağhaneye hangi yöntemle ve ne kadar aldığını sor.

• Kilo başına ücret: Zeytin tartılır, kilo başına ücret ödenir. Randıman düşük çıkarsa litre başına maliyetin yükselir.
• Yağdan pay (ayni ödeme): Çıkan yağın belli bir yüzdesi yağhanede kalır. Randıman düşük çıkarsa ödediğin miktar da kendiliğinden azalır.
• Ek kalemler: Bidon ya da teneke, nakliye, beklemeli sıkımda depo ve bazı yerlerde asitlik ölçümü ayrıca ücretlendirilebilir.

Örnek (rakamlar örnektir): 500 kilo zeytinden %18 randımanla 90 kilo yağ çıktı. Yağhane kilo başına 5 ₺ alıyorsa sıkım 2.500 ₺ tutar. Yağhane çıkan yağın %8'ini alıyorsa sana 7,2 kilo yağ eksik döner; yağın kilosu 400 ₺ ise bu 2.880 ₺ eder. Randıman %15'e düşerse yüzde yöntemiyle ödediğin pay 2.400 ₺'ye iner, kilo başı ücret ise yine 2.500 ₺'dir.

Kendi zeytinyağını sıktırmak hazır almaktan ucuz mu?

Zeytin kendi bahçenden geliyorsa sıktırmak çoğu zaman marketten almaktan ucuzdur; zeytini satın alıp sıktırıyorsan fark küçülür ve bazı yıllar kapanır. Doğru karşılaştırma için litre başı maliyeti, aynı sınıftaki (natürel sızma ya da natürel birinci) hazır yağın litre fiyatıyla yan yana koy.

litre başı maliyet = (zeytin + toplama + nakliye + sıkım + bidon) ÷ elde kalan litre

Rakamlar örnektir; kendi bölgendeki zeytin ve sıkım fiyatlarını koy. Satın alınan zeytinde litre maliyeti, hazır yağın fiyatına çok yaklaşabilir. Kendi yağını sıktırmanın asıl kazancı çoğu zaman fiyatta değil, yağın nereden geldiğini bilmektedir. Yine de bir yıllık yağı tek seferde almak büyük bir harcamadır; mutfak bütçesine nasıl yerleştireceğini market alışverişinde tasarruf rehberinde anlattık.

Zeytinyağının kalitesi neye göre belirlenir?

Zeytinyağının sınıfını büyük ölçüde serbest yağ asitliği belirler: Türk Gıda Kodeksi Zeytinyağı ve Pirina Yağı Tebliği'ne göre natürel sızma zeytinyağında asitlik 100 gramda en fazla 0,8 gram, natürel birinci zeytinyağında en fazla 2,0 gramdır. Asitliği yükselten en yaygın neden, zeytinin toplandıktan sonra çuvalda ve sıcakta günlerce bekletilmesidir.

1. Sağlam zeytin topla: Yere düşüp ezilen, dalda kuruyan ya da kurtlu zeytin asitliği yükseltir. Yerden toplananı ayrı sıktırmak, iyi zeytinin yağını korur.
2. Çuval yerine kasa kullan: Çuvalda ezilen ve ısınan zeytin hızla bozulur; delikli kasada hava alır.
3. Bekletmeden sıktır: Toplanan zeytini mümkünse aynı gün ya da bir iki gün içinde yağhaneye götür. Sıra beklemen gerekiyorsa zeytini serin ve havadar bir yerde tut.
4. Sıkım sıcaklığını sor: Etikette "soğuk sıkım" yazabilmek için zeytin hamurunun 27 °C'nin altında işlenmesi gerekir. Yüksek sıcaklık randımanı biraz artırabilir ama aromayı azaltır.
5. Asitliği ölçtür: Birçok yağhane çıkan yağın asitliğini ölçer; ölçmüyorsa bir laboratuvarda ölçtürebilirsin. Asitlik 2,0'ı aşarsa yağ doğrudan tüketime uygun natürel sınıflara girmez.

Hazır alırken hileli yağı nasıl ayırt edeceğini hileli zeytinyağı rehberinde anlattık.

Sıktırdığın zeytinyağını nasıl saklamalısın?

Zeytinyağını ışık almayan, serin bir yerde, paslanmaz çelik ya da koyu renkli cam kapta ve ağzı sıkı kapalı saklamalısın. Yağın en büyük düşmanları ışık, sıcaklık ve havadır.

• Kap: Gıdaya uygun paslanmaz çelik bidon ya da teneke uzun saklama için uygundur. Plastik bidon yalnızca kısa süreli taşıma içindir.
• Tortu: Yeni sıkılmış yağın dibinde tortu birikir. Birkaç hafta dinlendirip berrak kısmını temiz bir kaba aktarmak, tortunun yağın tadını bozmasını önler.
• Küçük kaba bölmek: Günlük kullanacağın kadarını küçük koyu şişeye al; büyük kabı sık sık açmak yağı havayla buluşturur.
• Sıcaklık: Ocak kenarı ve güneş alan balkon yağı hızla eskitir. Soğukta yağın bulanması ya da donması bozulduğunu göstermez; oda sıcaklığında yeniden berraklaşır.

İyi saklanan natürel sızma zeytinyağı genellikle bir yıl boyunca rahatça kullanılır; aroması zamanla azalır. Bu yüzden bir sonraki hasada kadar tüketeceğin kadar sıktırmak en ekonomik yoldur.

Bir yıllık zeytinyağı ihtiyacını nasıl hesaplarsın?

Yıllık ihtiyacı bulmanın en kolay yolu, bir ayda kaç litre kullandığını ölçüp 12 ile çarpmaktır. Kış hazırlığı yapıyorsan buna salça, kavurma ya da zeytinyağlı konserve için ayıracağın yağı ekle.

Örnek: Dört kişilik bir ev ayda 3 litre zeytinyağı kullanıyorsa yıllık ihtiyaç 36 litredir. %18 randımanla bunun için yaklaşık 182 kilo zeytin sıktırmak yeterlidir (36 litre × 0,91 = yaklaşık 32,8 kilo yağ; 32,8 ÷ 0,18 = yaklaşık 182 kilo zeytin). Rakamlar örnektir.

Fazla sıktırdığın yağı tanıdıklarına vermek yaygındır. Düzenli olarak paketleyip satmayı düşünüyorsan ise gıda işletmesi kaydı ve etiket kuralları devreye girer; bunu il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğüne sor. Kış için başka neleri evde hazırlamanın ucuz olduğunu evde salça yapmak rehberinde hesapladık.