IBAN paylaşarak yardım toplamak yasal mı? İzinsiz yardım toplama cezası ve güvenli bağış

Sosyal medyada IBAN paylaşarak yardım toplamak yasal mı?

Hayır; Türkiye'de amacı ne olursa olsun, yetkili makamdan izin almadan yardım toplamak 2860 sayılı Yardım Toplama Kanunu'na aykırıdır. Kampanyanın hasta bir çocuk, depremzede bir aile ya da bir öğrencinin okul masrafı için olması izin şartını ortadan kaldırmaz.

Kanunun hedefi, bir amaç için çevreden ya da kamudan para toplamaktır. Sosyal medyada "bu IBAN'a destek olun" diye çağrı yapmak, mesaj gruplarında hesap numarası paylaşmak ya da kapı kapı dolaşıp bağış istemek bu kapsama girer. Bir yakınına kendi parandan doğrudan yardım etmen ise yardım toplama sayılmaz; bu senin kendi bağışındır.

İçişleri Bakanlığı da genel kuralı aynı biçimde açıklar: gerçek ya da tüzel kişi, dernek, vakıf, spor kulübü, gazete ya da dergi fark etmeksizin hiç kimse izin almadan yardım toplayamaz. İnternette yapılan izinsiz yardım toplamaya ise daha ağır yaptırım uygulanır ve içeriğe erişim engellenebilir.

Yardım toplama izni kimden alınır?

Yardım toplama izni, faaliyetin yapılacağı yere göre kaymakamlıktan ya da valilikten alınır. İçişleri Bakanlığı'nın açıklamasına göre yetkili makam şöyle belirlenir:

Kamu yararına çalışan dernek ve vakıflardan bir kısmı için kanun ayrı bir yol açar: hangilerinin izin almadan yardım toplayabileceği Cumhurbaşkanınca belirlenir ve ilan edilir. Bir kurumun bu listede olması, onun adına para isteyen her kişinin yetkili olduğu anlamına gelmez; kişinin yetkisini ayrıca sorgulaman gerekir.

Bir yakının için kampanya yapmak istiyorsan en güvenli yol, izinli bir dernek ya da vakıfla konuşmaktır. Kurum bağışları kendi resmî hesabında toplar, makbuz verir ve paranın nereye harcandığını kayda geçirir.

İzinsiz yardım toplamanın cezası ne?

İzinsiz yardım toplayana idari para cezası verilir ve toplanan para ile mallara el konulup mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verilir. Kanunun 29. maddesindeki tutarlar şöyledir:

Bu rakamlar kanunun metninde yazan tutarlardır. Kabahatler Kanunu'nun 17. maddesi gereği idari para cezaları her yıl başında yeniden değerleme oranında artırılarak uygulanır; bu yüzden 2026'da kesilen ceza tablodaki rakamlardan yüksektir. Güncel tutarı cezayı veren kurumun kararında görürsün.

En ağır kayıp çoğu zaman ceza değil, toplanan paranın kendisidir: el konulan para ihtiyaç sahibine ulaşmaz. İyi niyetle başlatılan bir kampanya, izin alınmadığı için amacına hiç ulaşamayabilir.

Kendi hesabına başkası için para toplamanın riskleri

Kendi IBAN'ını paylaşıp başkası için para toplamak, yasal riskin yanında seni para hareketlerinin tek sorumlusu yapar. Hesabına gelen her kuruşu ihtiyaç sahibine ulaştırdığını sonradan kanıtlaman gerekebilir.

• İspat yükü: Kim ne kadar gönderdi, sen kime ne kadar aktardın? Kayıt tutmazsan bağışçıların güveni de kampanyanın kendisi de zarar görür.
• Olağan dışı hesap hareketi: Kısa sürede çok sayıda kişiden para gelmesi bankanın dikkatini çekebilir; hesabın hakkında açıklama istenebilir.
• Hesabını başkasına kullandırma tuzağı: Biri senden "yardım kampanyası için" IBAN'ını ya da hesabını isterse dikkat et. Dolandırıcılar topladıkları parayı başkalarının hesabından geçirir; bunun sonuçlarını hesap kiralama ve IBAN kiralama rehberinde bulabilirsin.
• Vergi indirimi yok: Bir kişinin hesabına yapılan bağış, bağışçı için gelir vergisinden düşülmez. İndirim yalnızca kanunda sayılan kurumlara yapılan bağışlarda vardır; ayrıntısı bağış vergiden düşülür mü rehberinde.

Bağış yapmadan önce nasıl kontrol edersin?

Bağış yapmadan önce kampanyanın izinli olup olmadığını ve parayı isteyen kişinin yetkisini e-Devlet'teki Yardım Toplama Yetkisi Sorgulama hizmetinden kontrol edebilirsin. Ardından şu adımları izle:

1. Hesabın sahibine bak: Para bir dernek ya da vakfın tüzel kişiliği adına açılmış hesaba mı, yoksa bir şahsın hesabına mı gidiyor? Kurum adına toplandığı söylenip şahıs IBAN'ı veriliyorsa dur.
2. Kurumun resmî kanalından doğrula: IBAN'ı paylaşımdaki görselden değil, kurumun kendi internet sitesinden ya da çağrı merkezinden al.
3. Acele baskısına kapılma: "Son iki saat", "ameliyat yarın" gibi mesajlar duygu yoluyla karar verdirmeye çalışır. Gerçek ihtiyaç sahibine izinli bir kurum aracılığıyla da ulaşabilirsin.
4. Görsellere güvenme: Hasta çocuk ya da afet fotoğrafları başka bir yerden alınmış ya da yapay zekâyla üretilmiş olabilir. Görseli tersine görsel aramayla kontrol et.
5. Makbuz ya da dekont iste: İzinli kurumlar bağış makbuzu verir. Gönderdiğin paranın dekontunu sakla.

Bağışlarını yıllık bir plana bağlamak istersen zekât hesaplama ve bağış bütçesi rehberine bakabilirsin.

Sahte bağış kampanyasına para gönderdiysen ne yapmalısın?

Sahte bir kampanyaya para gönderdiğini fark edersen vakit kaybetmeden bankanı ara ve savcılığa ya da kolluğa şikâyette bulun. Para karşı hesaptan çekilmeden yapılan bildirim, hesabın incelenmesi için zaman kazandırır.

1. Dekontu, paylaşımın ekran görüntüsünü, IBAN'ı ve kampanyanın bağlantısını sakla.
2. Bankanın müşteri hizmetlerine durumu dolandırıcılık bildirimi olarak ilet ve bildirimin kaydını al.
3. Cumhuriyet başsavcılığına ya da en yakın karakola yazılı şikâyette bulun; topladığın belgeleri ekle.
4. İzinsiz bir yardım kampanyası gördüysen bulunduğun yerin valiliğine ya da kaymakamlığına bildirebilirsin.

Parayı yanlışlıkla başka bir IBAN'a gönderdiysen durum farklıdır; bunun için yanlış IBAN'a para gönderme rehberine bak.