BütçoHastanede refakatçi kalmak ücretli mi?
Yatarak tedavide hekim refakatçinin kalmasını tıbben gerekli görürse, bir refakatçinin yatak ve yemek gideri SGK tarafından karşılanır ve refakatçiden ayrıca ücret alınmaz. Bu kural Sosyal Güvenlik Kurumu Sağlık Uygulama Tebliği'nde yer alır; hastane refakatçinin kaldığını belgeleyip gideri Kuruma fatura eder. Yol, gündelik ve refakatçi giderlerinin genel sağlık sigortasınca karşılanmasının dayanağı 5510 sayılı Kanun'un 65. maddesidir.
Hekim refakatçiyi gerekli görmediyse refakatçi yine hastanın yanında kalabilir ama yatak ve yemeği SGK karşılamaz; hastane refakatçi kabul edip etmeyeceğine ve kaç kişinin kalabileceğine kendi imkânlarına göre karar verir. Bu yüzden yatış sırasında servis hemşiresine "refakatçi gerekli mi, kayda geçti mi?" diye sormak işe yarar.
SGK refakatçi giderini hangi şartlarla öder?
SGK refakatçi giderini bir kişiyle sınırlı olarak ve yatarak tedavide öder; 18 yaşını doldurmamış hastalarda hekimin ayrıca refakati gerekli görmesi şartı aranmaz. Şartları şöyle özetleyebiliriz:
| Durum | Refakatçinin yatak ve yemeği | Şart |
|---|---|---|
| 18 yaşından küçük hasta, yatarak tedavi | SGK karşılar | Bir refakatçiyle sınırlı; hekimin ayrıca gerekli görmesi aranmaz |
| Yetişkin hasta, hekim refakati tıbben gerekli gördü | SGK karşılar | Bir refakatçiyle sınırlı; hastanenin refakatçi kaldığını belgelemesi |
| Yetişkin hasta, hekim refakati gerekli görmedi | SGK karşılamaz | Hastanenin izin verdiği ölçüde kendin karşılarsın |
| Ayakta tedavi, muayene | Yatak ve yemek gideri söz konusu değil | Başka şehre sevkte yol gideri ayrıca değerlendirilir |
Yaşlı bir yakının, ameliyat sonrası kendi ihtiyacını karşılayamayan bir hastanın ya da bilinci yerinde olmayan birinin yanında kalıyorsan, hekimden refakatin tıbben gerekli olduğunu dosyaya yazmasını isteyebilirsin. Karar hekime aittir.
Özel hastanede refakatçi için para istenir mi?
SGK ile anlaşmalı özel hastanede, şartları taşıyan refakatçinin yatak ve yemek gideri de SGK'ya fatura edilir; ama özel hastane tek kişilik oda gibi standart dışı otelcilik hizmetleri için ayrıca ücret isteyebilir. Özel hastanelerin SGK fiyatının üzerinde ilave ücret alabilmesinin kuralları ve sınırları özel hastane fark ücreti rehberinde anlatılıyor.
- Yatıştan önce sor: Refakatçi için ayrıca ücret alınıp alınmayacağını ve oda farkının ne kadar olduğunu yazılı iste.
- Faturayı kalem kalem incele: Çıkışta "refakatçi ücreti" ya da "refakatçi yemeği" adıyla tahsil edilen kalem varsa, refakatin tıbben gerekli görülüp görülmediğini ve SGK'ya fatura edilip edilmediğini sor.
- Şikâyet yolu: Haksız tahsilat olduğunu düşünüyorsan SGK'ya ve hastanenin hasta hakları birimine başvurabilirsin.
Başka şehre sevkte refakatçinin yol parasını kim öder?
Hasta başka bir şehre sevk edildiğinde hastanın ve sevk belgesinde refakatçi gerekli görülen bir refakatçinin yol gideri ve gündeliği belirli şartlarla SGK tarafından ödenir (5510 sayılı Kanun md. 65). 18 yaşından küçük çocukların sevkinde refakatçinin tıbben gerekli görülmesi şartı aranmaz.
- Aynı şehir içinde ödeme yok: Sevk edilen hastane aynı yerleşim yerinin mücavir alanı içindeyse yol ve gündelik ödenmez.
- Yatarak tedavide: Hastanın ve refakatçinin yemek ve yatak gideri SGK'ca karşılandığı için yatılan günler için ayrıca gündelik ödenmez; gündelik yalnızca gidiş ve dönüş günleri için söz konusudur.
- Başvuru: Ödeme için sevk belgesi, bilet ya da yol belgeleri ve hastanenin düzenlediği belgelerle sosyal güvenlik il ya da merkez müdürlüğüne başvurursun. Biletleri ve sevk evrakını atma.
Gündelik ve yol gideri tutarları zaman zaman güncellenir; başvurmadan önce SGK'nın "Yol Giderleri ve Gündelikler" sayfasından güncel durumu kontrol et.
Çalışıyorsan refakat için izin alabilir misin?
Memurlar ağır hasta yakınına refakat için sağlık kurulu raporuyla üç aya kadar aylıklı izin alabilir; işçiler için kanunda genel bir refakat izni yoktur, yalnızca engelli ya da süreğen hastalığı olan çocuk için yılda 10 güne kadar ücretli izin vardır.
| Çalışma biçimi | Refakat izni | Dayanak |
|---|---|---|
| Devlet memuru | Bakmakla yükümlü olduğu ana, baba, eş ve çocukları ile kardeşlerinden birinin ağır kaza ya da uzun süren hastalığında, refakat edilmezse hayatı tehlikeye girecekse, sağlık kurulu raporuyla 3 aya kadar aylıklı izin; gerekirse bir katına kadar uzatılır | 657 sayılı Kanun md. 105 |
| İşçi | En az %70 engelli ya da süreğen hastalığı olan çocuğun tedavisi için, rapora dayalı olarak ve çalışan ebeveynlerden yalnızca biri tarafından yılda toplam 10 güne kadar ücretli izin | 4857 sayılı İş Kanunu Ek md. 2 |
| İşçi, diğer yakınlar | Kanunda düzenlenmiş bir refakat izni yok; iş sözleşmesi, toplu sözleşme ya da işverenle anlaşmaya bağlı | Yıllık izin ya da ücretsiz izin kullanılabilir |
Özel sektörde çalışıyorsan ve yakının uzun süre hastanede kalacaksa önce iş yerindeki toplu sözleşmeye ya da personel yönetmeliğine bak; bazı iş yerleri kanundakinden fazlasını tanır. Kanundaki diğer ücretli izinleri ücretli izinler kaç gün rehberinde anlattık.
Refakatçi olmanın gizli maliyetleri neler? Örnek hesap
Refakatçinin yatak ve yemeği karşılansa bile yol, otopark, dışarıdan yemek ve kaybedilen iş günleri toplamda ciddi bir tutar edebilir. Aşağıdaki örnek, yakını büyük şehirdeki bir hastanede 7 gün yatan ve her gün evden gidip gelen bir refakatçinin harcamasıdır (rakamlar örnektir):
| Kalem | Hesap | Tutar |
|---|---|---|
| Hastane otoparkı | 7 gün × 200 ₺ | 1.400 ₺ |
| Yakıt ya da taksi | 7 gün × 300 ₺ | 2.100 ₺ |
| Kantin, kahve ve ek yiyecek | 7 gün × 250 ₺ | 1.750 ₺ |
| Ücretsiz izinle kaybedilen gelir | 3 gün × 1.500 ₺ | 4.500 ₺ |
| Toplam | 9.750 ₺ |
Refakatçiler arasında nöbetleşmek hem yorgunluğu hem kayıp iş gününü azaltır. Hasta taburcu olduktan sonra evde uzun süre bakım gerekecekse evde bakım maaşının şartlarına da bakmak gerekir.