Evde kompost nasıl yapılır? Balkonda kompost, solucan gübresi ve gübre parasından tasarruf

Evde kompost nedir, apartmanda yapılır mı?

Kompost, mutfak ve bitki atıklarının mikroorganizmalar tarafından ayrıştırılarak koyu renkli, toprak kokulu bir gübreye dönüşmesidir; doğru yapıldığında apartman balkonunda bile kokusuz biçimde yapılabilir. Bahçen yoksa kapaklı bir kova, küçük bir solucan kutusu ya da bokashi kovası yeterlidir.

Evde kompost yapmanın iki faydası vardır: çöpe giden ıslak atık azalır, saksı ve balkon bitkileri için ücretsiz bir toprak iyileştirici elde edersin. Mutfaktaki israfı azaltmak istiyorsan önce çöpe giden yemeği ölçmek işe yarar; hesabı çöpe atılan yemek rehberinde anlattık. Kompost, önlenemeyen kabuk ve posa gibi atıklar içindir.

Kompost kutusuna neler konur, neler konmaz?

Kompost kutusuna yaş (yeşil) ve kuru (kahverengi) malzeme birlikte konur; et, süt ürünü, yağ ve pişmiş yemek konmaz. Yeşil malzeme azot, kuru malzeme karbon sağlar; ikisinin dengesi kokuyu ve hızı belirler.

Genel kural, hacim olarak 1 ölçü yeşile 2 ya da 3 ölçü kuru malzeme eklemektir. Kutu ıslak ve kokuluysa kuru malzeme, kuru ve yavaşsa yeşil malzeme ve biraz su ekle. Kızartma yağı gibi kompost kutusuna girmeyen atıklar için atık yağ rehberine bak.

Balkonda kompost adım adım nasıl yapılır?

Balkonda kompost için kapaklı iki kova, birkaç avuç toprak ve bol kuru malzeme yeterlidir. Aşağıdaki yöntem en ucuz ve en yaygın olanıdır:

1. Kovayı hazırla: 20 litre civarında kapaklı bir plastik kovanın altına ve yanlarına küçük delikler aç. Sızıntı suyunu toplamak için altına ikinci bir kova ya da tepsi koy.
2. Taban oluştur: En alta 5-10 cm kuru yaprak, yırtılmış karton ya da kuru dal koy.
3. Katman katman ekle: Mutfak atığını küçük parçalara bölerek ekle, her eklemede üstünü kuru malzemeyle ve bir avuç toprakla ört. Açıkta yeşil atık bırakmamak sineği önler.
4. Nemi ayarla: İçerik sıkılmış bir sünger kadar nemli olmalı; avucunda sıktığında damla damla su akıyorsa fazla ıslaktır.
5. Havalandır: Haftada bir kez bir çubukla karıştır. Hava almayan kompost çürür ve kokar.
6. Dolunca beklet: Kova dolunca kapağını kapat ve olgunlaşmaya bırak; yeni atıklar için ikinci kovaya geç.

Kovayı doğrudan yağmur ve öğle güneşi almayan bir köşeye koy. Kışın ayrışma yavaşlar ama durmaz; yazın ise nem kaybını sık kontrol et.

Solucan gübresi mi, bokashi mi, klasik kompost mu?

Klasik kompost en ucuz, solucan kompostu (vermikompost) apartman için en temiz, bokashi ise pişmiş yemek artıklarını da işleyebilen en hızlı ön işlemdir. Hangisinin sana uyduğu yerine ve atığının türüne bağlıdır.

Solucan kompostunda bahçe toprağındaki solucanlar değil, kompost için yetiştirilen kırmızı solucanlar kullanılır. Solucanlara narenciye kabuğu, soğan ve sarımsak gibi asitli ve keskin atıkları az ver.

Kompost kaç ayda olur, hazır olduğu nasıl anlaşılır?

Balkonda kova kompostu koşullara göre genellikle 2 ile 6 ay arasında olgunlaşır. Sıcak havada, küçük doğranmış atıkla ve düzenli karıştırmayla süre kısalır; kışın ve iri parçalarla uzar.

• Rengi: Koyu kahverengi ya da siyahımsıdır.
• Kokusu: Orman toprağı gibi kokar; ekşi ya da çürük kokmaz.
• Dokusu: Ufalanır; içine koyduğun kabuklar artık tanınmaz. Yumurta kabuğu ve kalın dal gibi geç ayrışan parçaları eleyip yeni kovaya geri at.

Hazır kompostu saf olarak değil, saksı toprağıyla karıştırarak kullan; saksıda yaklaşık dörtte bir kompost, dörtte üç toprak yaygın bir karışımdır. Olgunlaşmamış kompost bitkinin köklerine zarar verebilir.

Evde kompost ne kadar tasarruf ettirir?

Evde kompostun parasal kazancı mütevazıdır: balkonda birkaç saksın varsa yılda birkaç torba toprak ve gübre parası kadardır. Asıl kazanç azalan çöp, daha verimli saksılar ve ücretsiz toprak yenilemedir.

yıllık net kazanç = almayacağın toprak ve gübre bedeli − kurulum ve malzeme gideri

Örnek hesap (rakamlar örnektir, fiyatlar markaya ve şehre göre değişir):

Solucan kompostu ya da bokashi seçersen solucan ve kepek gideri ilk yıl kazancı azaltabilir. Hazır kompost kutusu ya da elektrikli kompost makinesi almak ise küçük bir balkonda yıllarca kendini çıkarmayabilir; önce kovayla dene. Kompostunu balkonda sebze yetiştirmekte kullanırsan hesap daha da iyileşir: balkonda sebze yetiştirmek rehberinde saksı başına maliyeti anlattık.

Koku ve sinek olursa komşu şikâyet edebilir mi?

Evet. Kat mülkiyetine tabi bir binada kat malikleri bağımsız bölümlerini ve ortak yerleri kullanırken birbirini rahatsız etmemekle yükümlüdür (634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu md. 18). Kokan, sinek çeken ya da sızıntısı alt kata akan bir kompost kovası bu yüzden anlaşmazlık konusu olabilir.

• Koku: Çoğunlukla fazla yeşil atık ve havasızlıktan olur; kuru malzeme ekle ve karıştır.
• Sinek: Atığı her seferinde kuru malzemeyle ört, kapağı sıkı kapat; meyve sineği için kapağın hava deliklerine tül ger.
• Sızıntı: Altına mutlaka tepsi koy. Biriken sıvıyı suyla seyreltip saksılarda kullanabilirsin.
• Ortak alan: Kovayı merdiven boşluğu ya da çatı gibi ortak alanlara yönetimin izni olmadan koyma.

Komşuyla anlaşmazlıkta izlenecek yollar için komşu şikâyeti rehberine bakabilirsin. Bazı belediyeler organik atık toplama ya da ortak kompost uygulamaları yürütür; yaşadığın yerde böyle bir hizmet olup olmadığını belediyenden öğrenebilirsin.