BütçoBahçede tavuk beslemek ucuz mu?
Sadece yumurta parası açısından bakarsan bahçede tavuk beslemek çoğu zaman marketten yumurta almaktan ucuz değildir; kümes, tavuk alımı ve yem toplandığında bir yumurtanın maliyeti market fiyatına yakın ya da üstünde çıkabilir. Tavuk beslemek; taze yumurta, mutfak artıklarının değerlendirilmesi, bahçe için gübre ve hobi olarak değerlendirildiğinde anlamlı hâle gelir.
Hesabın üç parçası vardır:
- Kuruluş masrafı: Kümes, tel çit, suluk, yemlik ve tavukların kendisi. Bir kez ödenir, yıllara bölünür.
- İşletme masrafı: Yem, kabuk ve mineral takviyesi, altlık (talaş, saman), ilaç ve aşı. Her yıl ödenir.
- Verim: Tavuk başına yılda kaç yumurta aldığın. Bu sayı mevsime ve tavuğun yaşına göre değişir.
Bir tavuk günde ne kadar yem yer, yılda kaç yumurta verir?
Yumurtacı bir tavuk günde yaklaşık 110-130 gram yem yer; bu da tavuk başına yılda 40-48 kilogram yem eder. Kışın ısınmak için biraz daha fazla, otlayabildiği bahçede ise biraz daha az yer.
Verim ise ırka ve koşullara bağlıdır. Ticari yumurtacı ırklar ilk yumurtlama yılında 250-300'ün üzerinde yumurta verebilir; bahçe koşullarında, yapay aydınlatma olmadan 200-250 yumurta daha gerçekçi bir beklentidir. Yerli ve süs ırklar daha az verir.
| Dönem | Verimde ne olur? |
|---|---|
| İlk yumurtlama yılı | En yüksek verim |
| Sonbahar tüy dökümü | Birkaç hafta yumurta azalır ya da durur |
| Kış, kısa günler | Gün ışığı azaldıkça verim düşer |
| İkinci ve üçüncü yıl | Verim her yıl belirgin şekilde azalır |
Tavuk yumurtlamayı bıraktıktan sonra da yıllarca yaşayabilir ve yem yemeye devam eder. Hesabı yaparken "emekli" tavukların masrafını da düşünmek gerekir.
Evde üretilen bir yumurtanın maliyeti nasıl hesaplanır?
Bir yumurtanın gerçek maliyeti, yıllık işletme masrafı ile kuruluş masrafının yıllık payının toplamının, yılda alınan yumurta sayısına bölünmesiyle bulunur.
yumurta başına maliyet = (yıllık yem + diğer giderler + kümes ÷ kullanım yılı + tavuk alımı ÷ verimli yıl) ÷ yıllık yumurta
Dört tavuklu örnek bir bahçe (rakamlar örnektir, kendi bölgendeki fiyatlarla değiştir):
| Kalem | Hesap | Yıllık |
|---|---|---|
| Yem | 4 tavuk × 0,12 kg × 365 gün = 175,2 kg × 20 ₺ | 3.504 ₺ |
| Kabuk, mineral, altlık, ilaç | Tahmini | 1.000 ₺ |
| Kümes ve ekipman | 10.000 ₺ ÷ 5 yıl | 2.000 ₺ |
| Tavuk alımı (yumurtlamaya yakın) | 4 × 400 ₺ = 1.600 ₺ ÷ 3 yıl | 533 ₺ |
| Toplam | 7.037 ₺ |
Tavuk başına yılda 220 yumurta alırsan 4 × 220 = 880 yumurta eder. Yumurta başına maliyet: 7.037 ÷ 880 = yaklaşık 8 ₺. Yalnızca işletme masrafına bakarsan (4.504 ₺ ÷ 880) yumurta başına yaklaşık 5,1 ₺'dir; kümes ve tavuk masrafı birkaç yıl içinde çıkarılmadan gerçek kazanç ortaya çıkmaz.
Market yumurtası mı, bahçe yumurtası mı? Karşılaştırma
Karşılaştırmanın sonucu, hangi yumurtayla kıyasladığına bağlıdır. Paketli market yumurtasıyla kıyaslarsan bahçe yumurtası çoğu zaman pahalı kalır; serbest gezen ya da köy yumurtasıyla kıyaslarsan bahçe yumurtası ucuzlayabilir.
| Senaryo | Yumurta başına (örnek) |
|---|---|
| Bahçe, tüm masraflar dahil | 8,0 ₺ |
| Bahçe, yemin dörtte biri mutfak artığı ve otlamayla karşılanırsa | yaklaşık 7,0 ₺ |
| Bahçe, kümes ve tavuk masrafı çıkmışsa yalnızca işletme masrafı | yaklaşık 5,1 ₺ |
| Market, paketli yumurta | Rafta yazan fiyat ÷ adet |
Yemin bir kısmını mutfak artıklarıyla karşılamak masrafı düşürür; ama tavuğa küflü, bozulmuş ya da tuzlu yiyecek vermemek gerekir. Çöpe gidecek yemeğin aylık değerini çöpe atılan yemek rehberinde hesaplayabilirsin. Kümesteki tavuk gübresi de bahçen için iyi bir besindir; kompostla nasıl değerlendirileceğini evde kompost rehberinde anlattık.
Şehirde ya da apartman bahçesinde tavuk beslemek yasak mı?
Tavuk beslemeyi her yerde yasaklayan genel bir kanun hükmü yoktur; ama belediyeler belde halkının huzuru ve sağlığı için emir ve yasaklar koyabilir (Belediye Kanunu md. 15) ve birçok belediye yerleşim alanında kümes hayvanı beslemeyi sınırlar. Kümes kurmadan önce belediyenin zabıta müdürlüğüne ya da emir ve yasaklar yönetmeliğine bakmak gerekir.
- Komşu hakkı: Herkes taşınmazını kullanırken komşularını rahatsız edecek koku, ses ve benzeri taşkın etkilerden kaçınmakla yükümlüdür (Türk Medeni Kanunu md. 737). Bakımsız, kokan bir kümes ya da sabah ötüşleri şikâyet konusu olabilir.
- Apartman bahçesi: Bahçe çoğu apartmanda ortak alandır; orada kümes kurmak için yönetim planına ve kat maliklerinin kararına bakmak gerekir. Ortak alan kullanımını apartmanda ortak alan rehberinde anlattık.
- Hayvan hastalıkları: Kuş gribi gibi salgın dönemlerinde il ve ilçe tarım ve orman müdürlükleri kanatlı hayvanlar için kısıtlama getirebilir; bulunduğun yerin duyurularını takip et.
Tavuk beslemeye başlamadan önce kontrol listesi
Başlamadan önce kümes yerini, tavuk sayısını ve tatilde tavuklara kimin bakacağını netleştir; tavuk her gün bakım isteyen bir canlıdır.
- Az tavukla başla: İki dört tavuk bir ailenin yumurta ihtiyacının önemli kısmını karşılayabilir. Tavuklar sürü hayvanıdır; tek tavuk beslemek önerilmez.
- Horoz gerekmez: Tavuklar horoz olmadan da yumurtlar. Horoz yalnızca civciv çıkarmak istiyorsan gerekir ve ötüşü komşu şikâyetinin en sık nedenidir.
- Kümesi yırtıcıya karşı yap: Gece kapanabilen, sağlam telli bir kümes; köpek, kedi, gelincik ve yırtıcı kuşlar en büyük kayıp nedenidir.
- Yemi toplu al: Büyük çuval yem kilogram başına genellikle daha ucuzdur; kuru ve kemirgenlerden uzak sakla.
- Veteriner masrafını düşün: Hastalık ve parazit tedavisi beklenmedik bir gider olabilir.
- Kaydını tut: Hangi ay kaç yumurta aldığını ve ne kadar yem harcadığını yazarsan maliyetin gerçek rakamını görürsün.
Bahçede kendi yiyeceğini üretmenin diğer yolu sebzedir; balkonda sebze yetiştirmek ucuz mu rehberinde bunun da gerçek maliyetini hesapladık.