Bulaşık makinesi mi, elde yıkamak mı daha ucuz? Su, elektrik ve deterjan maliyeti

Bulaşık makinesi mi, elde yıkamak mı daha ucuz?

Su ve enerji açısından dolu çalıştırılan bir bulaşık makinesi elde yıkamaktan neredeyse her zaman daha ekonomiktir. Bonn Üniversitesi'nin Türkiye dahil 10 Avrupa ülkesinden 113 kişiyle yaptığı ölçümde, 12 kişilik bir bulaşık takımını elde yıkamak ortalama 103 litre su, 2,5 kWh enerji ve 79 dakika sürdü. Aynı miktarı eko programda yıkayan güncel bir makine genellikle 10 litre civarında su ve 1 kWh'nin altında elektrik harcar.

Para hesabında ise tablo daha yakındır, çünkü makinede bir de deterjan tableti, tuz ve parlatıcı vardır. Sıcak suyu kombiyle ısıtan bir evde elde yıkamanın maliyeti, pahalı tabletle çalışan bir makineye yaklaşabilir. Aşağıdaki örnek hesap, kendi faturanla karşılaştırman için bir şablondur.

Bulaşık makinesi bir yıkamada ne kadar su ve elektrik harcar?

Makinenin harcadığı su ve elektrik enerji etiketinde yazar: Yeni etiket eko programdaki tüketimi 100 yıkama için kWh ve tek yıkama için litre olarak gösterir. Örneğin "kWh/100 döngü: 75" yazan bir makine eko programda yıkama başına 0,75 kWh harcar.

• Eko program: Suyu daha düşük sıcaklıkta ve daha uzun sürede kullandığı için en az enerjiyi harcar. Uzun sürmesi bir arıza değil, tasarrufun kendisidir.
• Yoğun ve hızlı programlar: Suyu daha fazla ısıtır; eko programa göre belirgin biçimde daha fazla elektrik harcar.
• Yarım yük: Makine yarı boşken de suyun ve enerjinin çoğunu harcar; yıkama başına maliyet pratikte iki katına yaklaşır.

Herhangi bir cihazın gerçek tüketimini nasıl hesaplayacağını cihazların elektrik tüketimi rehberinde anlattık.

Elde bulaşık yıkamanın asıl maliyeti nereden gelir?

Elde yıkamada para en çok sıcak suya gider: Bir litre suyu 1 °C ısıtmak yaklaşık 1,16 Wh enerji ister. 60 litre suyu musluktan gelen 15 °C'den 45 °C'ye ısıtmak, kayıplar hariç yaklaşık 2,1 kWh eder.

Bu enerjiyi neyin ürettiği maliyeti değiştirir:

• Kombi: Doğalgazın kWh başına maliyeti genellikle elektrikten düşüktür. Faturanda doğalgazın m³'ünün kaç kWh'e çevrildiği yazar (genellikle 10 kWh'nin biraz üstü).
• Elektrikli termosifon ya da şofben: Suyu doğrudan elektrikle ısıttığı için aynı sıcak su daha pahalıya gelir; elde yıkama bu evlerde makineye göre açıkça pahalıdır.
• Akan su: Musluğu açık bırakarak yıkamak, leğende ya da lavabo tıpasıyla yıkamanın birkaç katı su harcar. Bonn ölçümünde aynı bulaşık için 20 litrenin altına inen de 440 litreyi aşan da vardı.

Bir yıkama kaça mal olur? Örnek hesap

Bir yıkamanın maliyeti su, enerji ve deterjan toplamıdır:

yıkama maliyeti = su (litre × litre fiyatı) + enerji (kWh × kWh fiyatı) + deterjan

Örnek hesap (fiyatlar örnektir, kendi su, elektrik ve doğalgaz faturandaki birim fiyatla değiştir): Suyun m³'ü atık su dahil 40 ₺ (litresi 0,04 ₺), elektriğin kWh'i 3 ₺, doğalgazın m³'ü 12 ₺ ve 10,5 kWh, kombi verimi %90. Elde yıkamada Bonn ölçümündeki ortalama (103 litre, 2,5 kWh) ve yaklaşık 2,10 ₺'lik sıvı deterjan; makinede eko program (10 litre, 0,8 kWh), 6 ₺'lik tablet ya da 2 ₺'lik toz deterjan ve 0,50 ₺ tuz ile parlatıcı esas alındı.

Bu örnekte makinenin yıkama başına en büyük masrafı tablettir: Elektrik ve su birlikte 2,80 ₺ tutarken tablet tek başına 6 ₺'dir. Toz ya da jel deterjana geçmek, makinenin yıllık maliyetini neredeyse yarıya indirir. Kombili evde tabletle çalışan makine ile elde yıkama parasal olarak başa baş çıkar; termosifonlu evde ise makine açık ara ucuzdur.

Bulaşık makinesi kaç yılda kendini amorti eder?

Bulaşık makinesi parayla değil, büyük ölçüde zamanla kendini öder. Yıkama başına tasarruf küçük olduğunda makinenin fiyatını çıkarmak yıllar sürer:

amorti süresi (yıkama) = makine fiyatı ÷ (elde yıkama maliyeti − makinede yıkama maliyeti)

Örnek: 20.000 ₺'lik bir makine, termosifonlu bir evde toz deterjanla kullanılırsa yıkama başına 13,72 − 5,30 = 8,42 ₺ kazandırır ve 20.000 ÷ 8,42 ≈ 2.375 yıkamada, yani günde bir yıkamayla yaklaşık 6,5 yılda amorti olur. Kombili evde tabletle kullanılırsa parasal tasarruf neredeyse sıfırdır (rakamlar örnektir).

Zaman tarafı ise çok daha net: Elde 79 dakika süren bulaşığa karşılık makineyi doldurup boşaltmak 10-15 dakika sürer. Günde bir yıkamada bu, yılda yaklaşık 400 saat eder. Kendi saatine bir değer biçiyorsan makinenin asıl getirisi budur.

Bulaşık masrafını düşürmek için ne yapmalısın?

En büyük tasarruf makineyi tam dolu, eko programda ve uygun fiyatlı deterjanla çalıştırmaktan gelir.

1. Ön durulama yapma: Artıkları kaşıkla sıyırman yeterli. Akan sıcak suyla durulamak, makinenin kazandırdığı suyu ve enerjiyi geri harcar.
2. Tam dolu çalıştır: İki yarım yıkama, bir tam yıkamanın neredeyse iki katına mal olur.
3. Eko programı seç: Çok kirli tencereler dışında günlük bulaşık için yeterlidir.
4. Deterjanı karşılaştır: Tableti tek tek fiyatıyla, toz ve jeli yıkama başına dozuyla hesapla. Ambalajdaki "yıkama sayısı" en doğru karşılaştırma birimidir.
5. Filtreyi temizle, tuzu eksik etme: Tıkalı filtre ve kireç, yıkamayı bozar ve programı tekrar çalıştırmana yol açar.
6. Saati seç: Çok zamanlı tarifedeysen makineyi gece tarifesinde çalıştır. Hangi tarifenin sana uygun olduğunu doğalgaz ve elektrik faturası düşürme rehberinde anlattık.

Elde yıkıyorsan iki leğen ya da lavabonun iki gözünü kullan: Birinde sabunlu suyla yıka, diğerinde durula; musluğu sürekli açık bırakma.

Yeni bulaşık makinesi alırken nelere bakmalısın?

Makinenin işletme maliyetini enerji etiketindeki iki sayı belirler: kWh/100 döngü ve litre/döngü. Etiket sınıfı (A'dan G'ye) bu tüketimin özetidir.

• Kapasiteyi ihtiyaca göre seç: Kişilik takım sayısı evdeki kişi sayısına uygun olmalı. Büyük bir makineyi hep yarım çalıştırmak, küçük bir makineyi dolu çalıştırmaktan pahalıdır.
• Fiyat farkını tüketimle karşılaştır: İki model arasındaki yıllık kWh farkını elektriğin birim fiyatıyla çarp; daha verimli modelin fiyat farkını kaç yılda çıkardığını gör.
• Kurulum ve masrafları unutma: Tezgâh altı modelde montaj, su ve gider bağlantısı ayrı bir masraf çıkarabilir.

Beyaz eşya ve ev kurma masraflarının tamamını ev kurma maliyeti rehberinde topladık.