BütçoBirikime erken başlamak neden bu kadar fark eder?
Birikime erken başlamak, paranın getirisinin de getiri kazanmasına (bileşik getiriye) daha uzun süre tanıdığı için fark eder: Aynı aylık tutarla başlayan iki kişiden erken başlayanın toplamı, yalnızca daha çok ay biriktirdiği için değil, ilk yıllarda koyduğu paranın uzun süre büyümesi sayesinde açık farkla öne geçer.
Bileşik getiride büyüme ilk yıllarda yavaş görünür; çünkü getiri küçük bir anaparaya işler. Birikim büyüdükçe her yılın getirisi bir önceki yılın getirisinin de üstüne eklenir ve eğri son yıllarda dikleşir. Bu yüzden kaybedilen ilk 10 yıl, sondaki en verimli 10 yılın kaybı gibi etki eder.
Bileşik getiri nasıl hesaplanır?
Her ay düzenli olarak eklenen bir birikimin ulaşacağı tutar, aylık tutar ile her ayın getirisinin üst üste eklendiği bir çarpanın çarpımıdır:
biriken tutar = aylık tutar × ((1 + aylık oran)ay sayısı − 1) ÷ aylık oran
Aylık oran, yıllık bileşik orandan bulunur: aylık oran = (1 + yıllık oran)1/12 − 1. Hesap, birikimin her ayın sonunda eklendiğini ve oranın değişmediğini varsayar.
Burada önemli bir seçim var: Oran olarak reel getiriyi, yani enflasyonun üstündeki kısmı kullanırsan sonuç bugünün parasıyla çıkar ve "30 yıl sonra bugünkü alım gücüyle ne kadarım olur?" sorusunu cevaplar. Nominal oranı kullanırsan sonuç gelecekteki şişmiş liralarla çıkar ve yanıltıcı derecede büyük görünür. Reel getirinin nasıl bulunduğunu 72 kuralı rehberinde anlattık.
10 yıl geç başlamanın bedeli: örnek hesap
Ayda 3.000 ₺ biriktiren ve yıllık %4 reel getiri elde ettiği varsayılan biri, 30 yılda yaklaşık 2,06 milyon ₺, 10 yıl geç başlayıp 20 yıl biriktirirse yaklaşık 1,09 milyon ₺ biriktirir (bugünün parasıyla). Geç başlayan kişi yalnızca üçte bir daha az para koymuştur, ama sonunda neredeyse yarı yarıya geride kalır.
| Yıllık reel getiri | 30 yıl biriktirirsen | 20 yıl biriktirirsen | Kaybedilen 10 yılın bedeli |
|---|---|---|---|
| %0 (getirisiz kumbara) | 1.080.000 ₺ | 720.000 ₺ | 360.000 ₺ |
| %2 | yaklaşık 1.473.800 ₺ | yaklaşık 882.700 ₺ | yaklaşık 591.100 ₺ |
| %4 | yaklaşık 2.055.800 ₺ | yaklaşık 1.091.500 ₺ | yaklaşık 964.300 ₺ |
| %6 | yaklaşık 2.923.500 ₺ | yaklaşık 1.360.300 ₺ | yaklaşık 1.563.200 ₺ |
Tablo ayda 3.000 ₺ ile ve sabit oranla hesaplanmıştır; rakamlar örnektir, getiri tahmini değildir. Dikkat çeken nokta, getiri yükseldikçe geç kalmanın bedelinin de büyümesidir: Getirisiz kumbarada 10 yıl kaybetmek yalnızca o 10 yılda koymadığın 360.000 ₺'ye mal olur; %4'te bu bedel neredeyse üç katına çıkar. Kendi rakamlarınla denemek için sayfadaki hesaplayıcıyı kullanabilirsin.
Geç başlayan biri aynı tutara ulaşmak için ayda ne kadar biriktirmeli?
Geç başlayan biri aynı sonuca ulaşmak için, erken başlayanın aylık tutarını iki birikim çarpanının oranıyla büyütmek zorundadır. Yukarıdaki örnekte %4 reel getiriyle 30 yılda 3.000 ₺'nin ulaştığı tutara 20 yılda yetişmek için ayda yaklaşık 5.650 ₺ ayırmak gerekir; bu, erken başlayanın neredeyse iki katıdır.
gereken aylık tutar = hedef tutar ÷ (((1 + aylık oran)ay sayısı − 1) ÷ aylık oran)
- %0 getiride: 1.080.000 ₺'ye 240 ayda yetişmek için ayda 4.500 ₺ gerekir (1,5 katı).
- %4 getiride: ayda yaklaşık 5.650 ₺ gerekir (yaklaşık 1,9 katı).
- %6 getiride: ayda yaklaşık 6.450 ₺ gerekir (yaklaşık 2,1 katı).
Belirli bir hedef tutara belli bir tarihte ulaşmak için ayda ne kadar ayırman gerektiğini getiri hesaba katmadan birikim hedefi hesaplama rehberinde bulabilirsin.
İlk 10 yıl biriktirip duran mı, sonraki 20 yıl biriktiren mi kazanır?
Aynı örnekte yalnızca ilk 10 yıl ayda 3.000 ₺ biriktirip sonra hiç para eklemeyen biri, 30 yılın sonunda yaklaşık 964.300 ₺'ye ulaşır. 10 yıl bekleyip sonraki 20 yıl boyunca her ay 3.000 ₺ koyan biri ise yaklaşık 1.091.500 ₺'ye ulaşır.
| Kişi | Kendi cebinden koyduğu | 30. yılın sonunda (%4 reel) |
|---|---|---|
| İlk 10 yıl biriktirip duran | 360.000 ₺ | yaklaşık 964.300 ₺ |
| 10 yıl bekleyip 20 yıl biriktiren | 720.000 ₺ | yaklaşık 1.091.500 ₺ |
Erken başlayan kişi, geç başlayanın yarısı kadar para koyduğu hâlde sonuçta ona çok yaklaşır. Getiri biraz daha yüksek olsaydı onu geçerdi. Bu örnek, erken başlamanın gücünü gösterir; ama durmayı önermez: En iyi sonuç hem erken başlayıp hem devam edenindir.
Az parayla başlamak işe yarar mı?
Evet; birikime küçük bir tutarla erken başlamak, büyük bir tutarla geç başlamaktan çoğu zaman daha güçlüdür, çünkü süre bileşik getirinin en etkili girdisidir. Ayda 500 ₺ ile başlamak hem süreyi kazandırır hem de biriktirme alışkanlığını kurar.
- Maaş günü otomatik ayır: Birikimi ayın sonunda kalandan değil, maaş yattığı gün ayır. Bu yöntemi önce kendine öde rehberinde anlattık.
- Her zamda oranı artır: Maaşın arttığında artışın bir kısmını doğrudan birikim tutarına ekle; yaşam standardın artıştan önce şişmez.
- Önce acil durum fonunu kur: Uzun vadeli birikimi bozmamak için önce 3-6 aylık gideri karşılayan bir acil durum fonu oluştur.
- Yüksek faizli borcu önce kapat: Kredi kartı ya da KMH borcunun faizi, birikimden elde edeceğin reel getiriden çoğu zaman yüksektir; önce borcu bitirmek daha kazançlıdır.
Bileşik getiri hesabında nelere dikkat etmelisin?
Bileşik getiri hesabı, getirinin her yıl aynı olduğunu varsayan bir tahmindir; gerçek hayatta getiri yıldan yıla değişir, bazı yıllar eksiye düşebilir.
- Reel oranı kullan: Yüksek enflasyon dönemlerinde nominal oranla yapılan hesap gerçekçi olmayan büyüklükler gösterir.
- Vergi ve kesintileri düş: Mevduatta stopaj, fonlarda yönetim ücreti gibi kesintiler oranı düşürür; hesaba net oranı gir.
- Sabit oran varsayımını sorgula: Hesaplayıcıyı birkaç farklı oranla dene ve kötü senaryoyu da gör.
- Bu bir yatırım önerisi değil: Bu rehber hangi araçta biriktirmen gerektiğini söylemez; yalnızca sürenin etkisini gösterir. Enflasyona karşı birikimi korumanın genel yollarını enflasyona karşı birikim rehberinde bulabilirsin.