Bankada kiralık kasa güvenli mi? İçindeki altın çalınırsa banka öder mi, TMSF güvencesi var mı?

Kiralık kasa nedir, neden tutulur?

Kiralık kasa, bankanın korunan kasa dairesinde yıllık ücretle kiraladığın, içeriğini yalnızca senin bildiğin bir saklama bölmesidir. İnsanlar genellikle ziynet altını, takı, döviz, tapu, senet ve önemli belgeleri evde tutmak istemedikleri için kasa kiralar.

Kasa genellikle iki anahtarla açılır: biri sende, biri bankadadır. Banka kasanın içine bakmaz ve ne koyduğunu kayda geçirmez. Bu gizlilik kasanın avantajıdır, ama bir sorun çıktığında ispat yükünü de sana bırakır. Kasa ücreti, kasa büyüklüğü ve şubeye göre değişir; güncel ücreti bankandan öğren.

Kiralık kasadaki altın TMSF güvencesinde mi?

Hayır. Kiralık kasadaki eşya mevduat ya da katılım fonu olmadığı için mevduat sigortası kapsamında değildir. TMSF güvencesi, mevduat ve katılım fonu hesaplarını kapsar (5411 sayılı Bankacılık Kanunu md. 63).

Kiralık kasadaki eşya bankanın değil senin malındır; bu yüzden mevduat gibi sigortadan ödenmez. Bankanın faaliyet izni kaldırılırsa kasanın nasıl açılacağı için bankanın ve TMSF'nin duyurularını takip et. Altın hesabının güvence limitini mevduat sigortası limiti rehberinde anlattık.

Kasa soyulursa banka öder mi?

Evet, banka kasanın güvenliğini sağlamakla yükümlüdür ve bunu yerine getiremezse zararından sorumludur. Borç gereği gibi ifa edilmezse borçlu, kusursuz olduğunu ispat etmedikçe zararı gidermek zorundadır (Türk Borçlar Kanunu md. 112) ve banka çalışanlarının eylemlerinden de sorumludur (md. 116).

Sözleşmelerde sık görülen "kasa içeriğinden banka sorumlu değildir" maddesinin etkisi sınırlıdır:

• Ağır kusur: Borçlunun ağır kusurundan sorumlu olmayacağına dair önceden yapılan anlaşma kesin olarak hükümsüzdür (TBK md. 115).
• Hafif kusur: İzinle yürütülen bir meslek ya da hizmette, hafif kusurdan sorumsuzluk anlaşması da kesin olarak hükümsüzdür (TBK md. 115 ve 116). Bankacılık izne bağlı bir faaliyet olduğu için Yargıtay bu kuralı bankalara uygular.
• Deprem, sel gibi olaylar: Bankanın kusuru olmayan olağanüstü durumlarda sorumluluk tartışmalıdır ve sözleşmeye, bankanın aldığı önlemlere göre değişir. Bu risk için ayrı bir sigorta yaptırıp yaptıramayacağını bankana ve sigorta şirketine sor.

Kasada ne olduğunu nasıl ispat edersin?

Kasa uyuşmazlıklarında asıl zorluk, bankanın kasada ne olduğunu bilmemesi ve bunu senin ispat etmek zorunda olmandır. Yargıtay kasa içeriğinin tanık dahil her türlü delille ispat edilebileceğini kabul etmiştir, ama delilin ne kadar güçlüyse tazminat o kadar gerçekçi olur.

1. Envanter tut: Kasaya ne koyduğunu tarih ve adetle bir listeye yaz; her açılışta güncelle.
2. Fotoğrafla: Altın ve takıları, ayar damgası görünecek biçimde tek tek fotoğrafla; dosyaları kasanın dışında, örneğin bulutta sakla.
3. Faturaları sakla: Kuyumcu faturası, döviz alım dekontu, düğün fotoğrafı ve takı listesi gibi belgeler eşyanın sende olduğunu gösterir.
4. Kasa ziyaretlerini not al: Bankalar kasa dairesine giriş çıkışları genellikle kayıt altına alır; senin notların bu kayıtla uyuşursa güvenilirliğin artar.
5. Olayda hemen tutanak iste: Bir eksiklik fark edersen kasayı bankayla birlikte tutanakla aç, savcılığa ve bankaya yazılı başvur.

Kiralık kasayı unutursan ya da kasa sahibi ölürse ne olur?

Kiralık kasa da uzun süre aranmazsa zamanaşımına uğrayabilir. Bankalardaki mevduat, emanet ve alacaklar 10 yıl içinde aranmazsa zamanaşımına uğrar (Bankacılık Kanunu md. 62); kiralık kasalarda süre, kasa kirasının en son ödendiği ya da kasanın en son açıldığı tarihten başlar. Kasa kirasını düzenli ödemek ve ara sıra kasayı açmak süreyi yeniler. Ayrıntılar için bankada unutulan para rehberine bak.

Kasa sahibi öldüğünde kasa mirasçılar adına, banka ve mirasçılar huzurunda tutanakla açılır; mirasçıların veraset belgesi istenir. Ailen kasanın varlığından haberdar değilse kasa yıllarca unutulabilir; hangi bankada kasa tuttuğunu güvendiğin birine söyle. Ölen yakının bankadaki varlıklarının nasıl çekileceğini ölen kişinin banka hesabı rehberinde anlattık.

Kiralık kasa mı, evde saklamak mı, altın hesabı mı?

Doğru seçim, neyi saklayacağına ve ona ne sıklıkta ihtiyaç duyacağına bağlıdır. Kasa ücretini koruduğun değerle karşılaştır:

yıllık saklama oranı = yıllık kasa ücreti ÷ kasadaki eşyanın değeri × 100

Örnek: Yıllık kasa ücreti 5.000 ₺, kasadaki altının değeri 500.000 ₺ ise saklama maliyeti yılda yüzde 1'dir. Rakamlar örnektir; kendi kasa ücretin ve altının güncel değeriyle hesapla.

• Takı ve ziynet, aile yadigârı: Fiziken sende kalması gereken eşya için kasa evden daha güvenlidir.
• Yatırım amaçlı gram altın: Fiziki teslim istemiyorsan altın hesabı TMSF güvencesi taşır; ama alış satış farkını hesaba kat. Bu konuda altın makas farkı rehberine bak.
• Evde saklamak: Ücretsizdir ama hırsızlık ve afette en savunmasız seçenektir; konut sigortan evdeki altını ne kadar karşılıyor, poliçende kontrol et.