BütçoAltında makas farkı nedir?
Makas farkı, kuyumcunun ya da bankanın altını sana sattığı fiyat ile senden geri aldığı fiyat arasındaki farktır. Altını aldığın gün geri satsan bile bu fark kadar zarar edersin; altının fiyatının önce bu farkı kapatacak kadar artması gerekir.
Tabeladaki terimlere dikkat: "alış" kuyumcunun senden aldığı, "satış" kuyumcunun sana sattığı fiyattır. Sen altın alırken satış fiyatını öder, bozdururken alış fiyatını alırsın.
İşçilik nedir, hangi altında ne kadar olur?
İşçilik, altının has değerinin üzerine eklenen üretim, tasarım ve kuyumcu payıdır; satarken çoğu zaman geri alınmaz. Bu yüzden altının türü, kaybının büyüklüğünü belirler:
| Altın türü | İşçilik ve prim | Satarken |
|---|---|---|
| Gram (külçe) altın | Genellikle en düşük | Makas genellikle dar |
| Çeyrek, yarım, tam altın | Has değerin biraz üzerinde | Primin bir kısmı geri alınabilir |
| Bilezik, kolye, takı | Tasarıma göre yüksek | Çoğu zaman yalnızca has değer ya da altında ödenir |
| Banka altın hesabı | İşçilik yok | Makas bankadan bankaya ve saate göre değişir |
Oranlar kuyumcuya, bankaya, piyasanın o günkü hareketliliğine ve talebe göre değişir; bu yüzden tabloda kesin yüzde verilmemiştir. Alım yapmadan önce aynı gün aynı yerin alış ve satış fiyatını birlikte sor.
Makas farkı nasıl hesaplanır?
Makas oranı, satış ile alış fiyatı arasındaki farkın satış fiyatına bölünmesiyle bulunur; başa baş için gereken artış ise satış fiyatının alış fiyatına bölünmesiyle hesaplanır:
makas oranı = (satış fiyatı − alış fiyatı) ÷ satış fiyatı × 100
başa baş için gereken artış = (satış fiyatı ÷ alış fiyatı − 1) × 100
Örnek: bir kuyumcuda gram altının satış fiyatı 4.080 ₺, alış fiyatı 3.980 ₺ olsun. Makas 100 ₺, yani 100 ÷ 4.080 ≈ %2,45. Zarar etmeden satabilmen için altının alış fiyatının 4.080 ₺'ye çıkması gerekir: 4.080 ÷ 3.980 − 1 ≈ %2,51. Rakamlar örnektir; hesabı kendi kuyumcunun ya da bankanın fiyatlarıyla yap.
Çeyrek ve bilezikte gerçek kayıp: örnek hesap
Ziynet altın ve takılarda kayıp, gram altına göre belirgin biçimde büyüktür; çünkü makasa işçilik de eklenir. Gram has altının 4.000 ₺ olduğu bir günde iki örnek:
| Çeyrek altın | 10 gram 22 ayar bilezik | |
|---|---|---|
| Has altın karşılığı | 1,608 g → 6.432 ₺ | yaklaşık 9,17 g → 36.660 ₺ |
| Ödediğin fiyat | 6.750 ₺ | 41.000 ₺ |
| Satarken teklif | 6.500 ₺ | 36.000 ₺ |
| Kayıp | 250 ₺ (%3,7) | 5.000 ₺ (%12,2) |
| Başa baş için gereken artış | %3,85 | %13,89 |
Fiyatlar örnektir. Çeyreğin has altın karşılığı Darphane'nin nominal değerlerinden gelir (çeyrek, yarım ve tam altın kaç gram). Bilezik örneğinde 22 ayar altının binde 916,6 saflıkta olduğu kabul edilmiştir. Tablo, bileziğin bir süs eşyası olarak değerli olduğunu ama kısa vadeli bir birikim aracı olarak pahalıya geldiğini gösterir.
Altını aldığın yere mi satmalısın?
Altını aldığın yere satmak zorunda değilsin ve en iyi fiyatı her zaman aldığın yer vermez; satmadan önce birkaç kuyumcunun ya da bankanın alış fiyatını karşılaştırmak birkaç yüz lira fark ettirebilir. Faturalı ve ambalajı bozulmamış altınlar için bazı kuyumcular daha iyi fiyat verebilir; bu nedenle faturayı ve sertifikayı sakla.
Bankadaki altın hesabını fiziki altına çevirmek istersen, banka teslim için ayrıca ücret ya da işçilik alabilir. Koşullar bankadan bankaya değiştiği için işlemden önce bankandan yazılı bilgi al.
Makas kaybını azaltmanın yolları
- Sık al-sat yapma. Her alım satımda makası yeniden ödersin; kısa vadede kâr etmek için altının makastan fazla artması gerekir.
- Birikim için düşük işçilikli türü seç. Birikim amacındaysan gram altın ya da ziynet altın, takıya göre daha az kaybettirir.
- Has değeri hesapla. Ödediğin fiyatı has altın karşılığıyla karşılaştır; aradaki fark işçilik ve kâr payıdır.
- Piyasa sakinken işlem yap. Fiyatın çok hızlı hareket ettiği anlarda kuyumcular ve bankalar makası genişletebilir.
- Aynı birimi topla. Farklı türleri karıştırmak yerine aynı birimde biriktirmek, satarken karşılaştırmayı kolaylaştırır.
Altın günü gibi sistemlerde altın sık sık el değiştirdiği için makas tekrar tekrar ödenebilir (altın günü sisteminin riskleri). Birikimin bir hedefe bağlıysa altını hedef tarihine kadar elde tutmak, ara satışlardaki kaybı önler.