BütçoBağışladığım ev ya da mal sonradan geri alınabilir mi?
Bağışlama bir kez tamamlandıktan sonra pişman olmak, geri almak için yetmez; kanun geri almayı yalnızca sayılan sebeplere bağlar. Türk Borçlar Kanunu md. 295'e göre bağışlayan, elden bağışlamayı ya da yerine getirdiği bağışlama sözünü bu sebeplerden biri gerçekleşmişse geri alabilir.
Taşınmaz bağışında tapu devri yapılmışsa bağış sözü yerine getirilmiştir; geri alma kuralları bu durumda da gündeme gelir, ayrıntı için bir avukata danış. Geri verilecek miktar bağışlananın istem tarihindeki zenginleşmesi ölçüsüyle sınırlıdır (md. 295). Geri istenebilecek somut tutarı, olayın koşullarına göre mahkeme belirler.
Sevgiliye verilen hediyenin geri istenmesi de aynı bağışlama hükümlerine dayanır; ayrılınca hediyeler geri istenir mi rehberine bak.
Hangi durumlarda bağış geri alınır?
Kanun üç durum sayar (md. 295). Aşağıdaki tablo kanundaki sebepleri özetler; somut olayın bu sebeplerden birine uyup uymadığını mahkeme değerlendirir.
| Sebep | Kanundaki ifade |
|---|---|
| 1. Ağır suç | Bağışlanan, bağışlayana veya yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemiştir. |
| 2. Kanundan doğan yükümlülüklere aykırılık | Bağışlanan, bağışlayana veya onun ailesinden bir kimseye karşı kanundan doğan yükümlülüklerine önemli ölçüde aykırı davranmıştır. |
| 3. Yüklemenin yerine getirilmemesi | Yüklemeli bağışta, bağışlanan haklı bir sebep olmaksızın yüklemeyi yerine getirmemiştir. |
Yükleme, bağışlayanın bağışa koyduğu bir şarttır; bağışlayan, bağışlanan tarafından kabul edilmiş yüklemelerin yerine getirilmesini isteyebilir (md. 291). Örneğin "bu evi sana bağışlıyorum, ama ben yaşadığım sürece burada oturmama izin vereceksin" gibi bir şart yükleme olabilir. Yüklemeyi yazılı biçimde bağışla birlikte düzenlemek, sonradan ispatı kolaylaştırır. Somut bir olayın bu sebeplerden birine uyup uymadığını mahkeme belirler; bu yüzden bir avukata danış.
Bağışı geri almak için ne kadar süre var?
Bağışlayan, geri alma sebebini öğrendiği günden başlayarak bir yıl içinde bağışlamayı geri alabilir (md. 297). Sürenin başlangıcı bağış tarihi değil, geri alma sebebini öğrendiğin gündür.
- Bağışlayan bir yıl dolmadan ölürse: geri alma hakkı mirasçılarına geçer ve mirasçılar bu sürenin sonuna kadar kullanabilir.
- Bağışlayan sağlığında sebebi öğrenememişse: mirasçılar, bağışlayanın ölümünden başlayarak bir yıl içinde bağışlamayı geri alma hakkını kullanabilir.
- Bağışlanan, bağışlayanı kasten ve hukuka aykırı olarak öldürür ya da geri alma hakkını kullanmasını engellerse: mirasçılar bağışlamayı geri alabilir.
Kanun geri almayı bu süreye bağladığı için olay yaşandığında vakit kaybetmeden bir avukata başvur ve sebebi öğrendiğin tarihi gösteren belgeleri sakla.
Tapuda ev bağışlarken geri dönüş şartı konabilir mi?
Evet. Bağışlayan, bağışlananın kendisinden önce ölmesi hâlinde bağışlama konusunun kendisine dönmesi koşulunu koyabilir; konu taşınmazsa bu koşul tapu siciline şerh verilebilir (md. 292). Anne baba evi çocuğa verirken kendi güvencesini bu yolla alabilir.
Taşınmaz bağışlama sözünün geçerli olması resmî şekle bağlıdır (md. 288); taşınır eşyada ise elden bağışlama, eşyanın teslimiyle kurulur (md. 289). Bağışlama ölüme bağlı yapılırsa vasiyete ilişkin hükümler uygulanır (md. 290). Ölünceye kadar bakma karşılığı mal devri gibi başka bir sözleşme türü düşünüyorsan ölünceye kadar bakma sözleşmesi rehberine bak.
Bağış sözü verdim ama henüz vermedim, vazgeçebilir miyim?
Bağışlama önerisini, bağışlananın kabulüne kadar geri alabilirsin (md. 293). Bağış sözü vermişsen bu sözü şu durumlarda geri alabilir ve yerine getirmekten kaçınabilirsin (md. 296):
- Elden bağışlanan bir malın geri verilmesini isteyebileceğin sebeplerden biri varsa,
- Mali durumun sonradan sözün yerine getirilmesini kendin için olağanüstü ağır kılacak ölçüde değişmişse,
- Söz verdikten sonra kendin için yeni aile yükümlülükleri doğmuş ya da bu yükümlülükler önemli ölçüde ağırlaşmışsa.
Söz verenin borcunu ödeme güçsüzlüğü belirlenir ya da iflasına karar verilirse ifa yükümlülüğü ortadan kalkar (md. 296). Bağışlama sözünün geçerliliği için yazılı şekil gerekir; taşınmazda resmî şekil gerekir (md. 288).
Bağış yapmadan önce nelere dikkat etmeliyim?
Bağışlamadan önce şu üç noktayı düşün:
- Miras ve mal rejimi: Kanun, eşler arasındaki mal rejiminden ve miras hukukundan doğan sınırlamaları saklı tutar (md. 286). Mirasçılarının saklı payını etkileyebilecek büyük bağışlar için miras payı ve saklı pay rehberine bak.
- Evlilik: Bağışladığın taşınmaz çocuğun eşiyle paylaşılan bir konut olacaksa aile konutu şerhi gibi konular da önem kazanır; aile konutu şerhi rehberine bak.
- Kendi güvencen: Yaşlılıkta oturma ve bakım gibi beklentilerini bağışla birlikte yazılı yükleme ya da dönme koşulu olarak düzenle (md. 291 ve 292). Noterde ya da tapuda işlem yapmadan önce yazılı şartları bir avukata kontrol ettir.
Bağışlamanın ardından bir yıl içinde başlatılan yargılama sonucunda bağışlayanın savurganlığı yüzünden kısıtlanmasına karar verilirse, o bağışlama mahkemece iptal edilebilir (md. 286).