BütçoAbiye kiralamak mı satın almak mı daha mantıklı?
Kıyafeti kaç kez giyeceğin, kararın yarısıdır: bir iki kez giyilecek abiye, smokin ya da gelinlikte kiralamak çoğu zaman daha ucuzdur; aynı kıyafeti üç ve daha fazla kez giyeceksen satın almak genellikle öne geçer. Kararın diğer yarısı, kıyafeti sonra satıp satamayacağın ve bakımının sana ne kadara mal olacağıdır.
Hesabı kurmak için dört rakam yeter:
- Satın alma fiyatı ve gerekiyorsa tadilat ücreti
- Her giyimden sonra kuru temizleme ücreti
- Birkaç yıl sonra ikinci elde satabileceğin tahmini fiyat
- Bir kiralama bedeli ve kiralamaya dahil olmayan ek ücretler
Formül: satın almanın giyim başına maliyeti = (fiyat + tadilat + toplam temizlik - ikinci el satış) / giyim sayısı. Bu tutarı tek bir kiralama bedeliyle karşılaştır. Aynı mantığı tüm gardırobuna uygulamak için giyim başına maliyet rehberine bak.
Örnek hesap: Kaç kez giyersen satın almak öne geçer?
Aşağıdaki tabloda rakamlar yalnızca örnektir; kendi şehrindeki fiyatlarla değiştir. Satın alınan abiye 9.000 TL, temizlik her seferinde 400 TL, birkaç yıl sonra ikinci elde 2.500 TL'ye satılıyor; kiralama ise temizlik dahil 3.000 TL olsun.
| Kaç kez giyilecek? | Satın alma, toplam | Satın alma, giyim başına | Kiralama, toplam |
|---|---|---|---|
| 1 | 9.000 + 400 - 2.500 = 6.900 TL | 6.900 TL | 3.000 TL |
| 2 | 9.000 + 800 - 2.500 = 7.300 TL | 3.650 TL | 6.000 TL |
| 3 | 9.000 + 1.200 - 2.500 = 7.700 TL | 2.567 TL | 9.000 TL |
Bu örnekte bir ve iki giyimde kiralamak kazandırıyor (iki kiralama 6.000 TL, satın alma 7.300 TL), üçüncü giyimde satın almak öne geçiyor. İkinci el satışı hiç yapamazsan (2.500 TL'yi sıfır yaparsan) eşik dört giyime kayar. Gelinlik gibi pahalı ve tek sefer giyilen kıyafetlerde fark çok daha büyüktür; düğünün diğer kalemleri için düğün bütçesi rehberine bak.
Ne zaman kiralamak, ne zaman satın almak kazandırır?
Kiralamak tek seferlik, temaya bağlı ya da hızla değişen bedenlerdeki kıyafetlerde, satın almak ise klasik kesimli ve sık kullanılacak parçalarda kazandırır.
| Kiralamak daha mantıklı | Satın almak daha mantıklı |
|---|---|
| Gelinlik, damatlık, kına bindallısı | Lacivert ya da siyah klasik takım elbise |
| Mezuniyet balosu, temalı parti kıyafeti | İş görüşmesi ve iş hayatında da giyilecek ceket |
| Hamilelikte ya da kilo değişimi döneminde davet | Bir yılda birden fazla düğüne gidilecekse sade bir abiye |
| Çok pahalı tasarım ya da işlemeli kıyafet | Sana tam oturan, tadilatı yapılmış parça |
Erkekler için ölçü genellikle daha tahmin edilebilirdir: düzgün bir takım elbise hem düğünde hem iş hayatında giyildiği için çoğu zaman kiralamadan daha ucuza gelir. Smokin ise yılda bir kez bile giyilmiyorsa kiralanır.
Kiralarken sözleşmede neye bakmalısın?
Kıyafet kiralamak, Türk Borçlar Kanunu'na göre bir kira sözleşmesidir: kıyafeti aldığın durumda, sözleşmedeki tarihte geri vermekle yükümlüsün; olağan kullanımdan doğan yıpranmadan ise sorumlu değilsin (TBK md. 334). Bu yüzden kiralamadan önce şu maddeleri yazılı al:
- Teslim ve iade tarihi: Kaç gün için kiraladığın ve geç iadede günlük ne ödeyeceğin.
- Depozito: Tutarı, hangi durumda kesileceği ve ne zaman iade edileceği. Kartına provizyon konuyorsa ne zaman kaldırılacağını sor.
- Temizlik: Kuru temizlemenin kira bedeline dahil olup olmadığı. Dahilse kıyafeti kendin temizletme; yanlış işlem hasar sayılabilir.
- Leke ve hasar: Hangi lekenin "olağan", hangisinin "hasar" sayıldığı ve hasar bedelinin nasıl hesaplanacağı. "Her türlü hasarda kıyafetin tam bedeli" yazan sözleşmeye dikkat et.
- Tadilat: Paça, kol ya da bel ayarı yapılıp yapılmayacağı ve iadede eski hâline getirme ücreti.
Teslim alırken kıyafetin önünü, arkasını, astarını ve fermuarını dükkânda kontrol et; var olan bir leke ya da söküğü fotoğraflayıp tarihli olarak mesajla gönder. İade ederken de aynısını yap.
Kiraladığım kıyafet hasarlı çıktı ya da leke yaptım: Ne olur?
Kıyafet sana kusurlu teslim edildiyse sorumluluk kiraya verendedir; senin kullanırken verdiğin ve olağan kullanımı aşan hasarı ise sen karşılarsın. Bu ayrımı yapabilmek için teslim anındaki fotoğraflar en güçlü kanıtındır.
- Teslimde kusur: Fermuar bozuk, söküklü ya da lekeli kıyafeti etkinlikten önce fark ettiysen değişimini ya da bedel indirimini hemen yazılı iste. Kiralama bir hizmet olarak tüketici mevzuatı kapsamındadır; ayıplı hizmette seçimlik hakların 6502 sayılı Kanun md. 15'te sayılır.
- Küçük leke: Normal bir gecede oluşan ve temizlikte çıkan leke çoğu zaman olağan kullanım sayılır; depozitodan kesinti yapılacaksa gerekçesini ve faturasını iste.
- Yırtık ya da yanık: Kullanım sırasında oluşan ciddi hasarda tamir bedeli ya da sözleşmedeki hasar bedeli istenebilir. Tutarın makul olup olmadığını tamir faturasıyla sorgula.
- Anlaşmazlık: Uzlaşamazsan tutar sınırına göre tüketici hakem heyetine başvurabilirsin; adımları tüketici hakem heyeti rehberinde anlattık. Kendi kıyafetin kuru temizlemede zarar gördüyse kuru temizleme rehberine bak.
Kıyafet masrafını düşürmenin başka yolları
Kiralamak ile yeni almak arasında ikinci el almak, ödünç almak ve satın alıp sonra satmak gibi üçüncü yollar da vardır; özel gün kıyafetleri az giyildiği için ikinci elde iyi durumda bulunur.
- İkinci el abiye: Bir kez giyilmiş abiyeler genellikle sıfır fiyatının belirgin altında satılır. Etiket ve beden ölçülerini mutlaka iste, mümkünse elden teslimde dene.
- Al, giy, sat: Satın aldığın kıyafeti etkinlikten kısa süre sonra, sezonu geçmeden satarsan gerçek maliyetin satış fiyatı ile alış fiyatı arasındaki farka iner. Fiyatı belirlerken sahiplik etkisine dikkat et: kendi eşyana biçtiğin değer çoğu zaman piyasanın üstündedir (sahiplik etkisi).
- Aksesuarla çeşitlendir: Sade bir abiye ya da takım elbiseyi farklı ceket, kravat, ayakkabı ve takıyla birden çok davette giymek, giyim başına maliyeti en hızlı düşüren yoldur.
- Davet bütçesini birlikte düşün: Kıyafetle birlikte kuaför, ayakkabı ve takı da eklenir; düğüne götüreceğin hediye için düğüne ne kadar para takılır rehberine bak.