Karbonmonoksit dedektörü zorunlu mu? Fiyatı, nereye takılır, soba ve kombi zehirlenmesi

Karbonmonoksit dedektörü zorunlu mu?

Hayır, Türkiye'de müstakil ev ya da apartman dairesi için karbonmonoksit dedektörünü genel olarak zorunlu kılan bir düzenleme yoktur; dedektör, ev sahibinin ya da kiracının kendi tercihiyle aldığı bir güvenlik cihazıdır. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik ise gaz yakıtlı kazan daireleri gibi alanlarda gaz kaçağını algılayan sistemler ister; bu, apartmanın ortak kazan dairesini ilgilendirir, senin dairendeki kombiyi değil.

Zorunlu olmaması gereksiz olduğu anlamına gelmez. Karbonmonoksit renksiz, kokusuz ve tatsız bir gazdır; uyurken fark edilmesi neredeyse imkânsızdır. Her kış soba, şofben ve arızalı kombi kaynaklı zehirlenme haberlerinin gelmesinin nedeni budur. Dedektör, burnunun ve gözünün yakalayamadığı bu gazı ölçen tek araçtır.

Kiracıysan dedektörü kendin alıp takabilirsin; duvara vida gerektirmeyen, rafa ya da komodine konan pilli modeller de vardır. Taşınırken yanında götürürsün.

Karbonmonoksit dedektörü ile doğalgaz alarmı aynı şey mi?

Hayır. Doğalgaz alarmı gaz kaçağını (metan), karbonmonoksit dedektörü ise kötü yanmanın ürettiği zehirli gazı algılar; ikisi farklı sensör kullanır ve farklı yüksekliğe takılır. Kombisi olan bir evde ikisi birbirinin yerini tutmaz.

Kesin montaj yüksekliğini cihazın kullanım kılavuzu belirler; tabloda genel kural yer alır. Piyasada hem karbonmonoksit hem doğalgaz algılayan kombine cihazlar da vardır; bunlarda üreticinin gösterdiği yere uy.

Karbonmonoksit dedektörü nereye takılır?

Karbonmonoksit dedektörü yakıcı cihazın (soba, kombi, şofben, şömine) bulunduğu odaya ve insanların uyuduğu odaların yakınına takılır. Tek dedektör alacaksan, gece zehirlenmesi en tehlikelisi olduğu için yatak odalarına en yakın noktayı seç.

1. Cihazdan uzaklık: Soba ya da kombinin hemen üstüne değil, yatayda birkaç metre uzağına tak. Cihazın dibinde ilk yanma anındaki kısa dalgalanma sahte alarm verdirebilir.
2. Yükseklik: Duvara takılan modeller genellikle göz hizası ile tavan arasında, tavana değmeyecek bir noktaya takılır. Rafa konan modeller yatak ya da kanepe seviyesinde nefes alınan yüksekliğe yakın durabilir.
3. Kaçınılacak yerler: Pencere ve kapı ağzı, aspiratör üstü, banyo buharının yoğun olduğu nokta, perdenin ya da dolabın arkası. Hava akımı ya da nem ölçümü bozar.
4. Sobalı ev: Soba hangi odadaysa bir dedektör oraya, bir dedektör de soba odasından ayrı yatılıyorsa yatak odasına.
5. Banyoda şofben: Dedektörü buhardan etkilenmemesi için banyonun içine değil, banyo kapısının yakınındaki koridora tak.

Karbonmonoksit dedektörü fiyatı ne kadar, hangisi alınmalı?

Ev tipi pilli karbonmonoksit dedektörleri, sensör ömrü boyunca bölündüğünde ayda bir çay parasından daha az bir maliyetle evini korur; fiyat marka ve özelliğe göre değişir, satın alırken güncel fiyatı karşılaştır. Fiyattan önemli olan cihazın neye göre üretildiğidir.

• Standart: Kutuda ya da kılavuzda ev tipi karbonmonoksit alarmları için Avrupa standardı olan EN 50291 ibaresini ve CE işaretini ara. Bu ibare olmayan, yalnızca "gaz sensörü" yazan ucuz cihazlar karbonmonoksit için tasarlanmamış olabilir.
• Sensör ömrü: Elektrokimyasal sensörler genellikle 7 ila 10 yıl çalışır; son kullanma tarihini cihazın üstüne yaz. Ömrü dolan cihaz uyarı sesi verir, pil değiştirmek onu yenilemez.
• Pil: Ömür boyu kapalı pilli modeller pil değiştirme derdini kaldırır; değiştirilebilir pilli modellerde pili her yıl aynı tarihte yenile.
• Ekran: Ölçülen değeri ppm olarak gösteren modeller, düşük seviyeli sürekli sızıntıyı alarmdan önce fark etmeni sağlar.

Örnek hesap (rakamlar örnektir): 1.200 TL'ye alınan ve 10 yıl çalışan bir dedektörün yıllık maliyeti 1.200 / 10 = 120 TL, aylık maliyeti 10 TL'dir. İki dedektörlü bir evde bu tutar ayda 20 TL olur.

Karbonmonoksit zehirlenmesinin belirtileri nelerdir?

Karbonmonoksit zehirlenmesinin ilk ve en sık belirtisi baş ağrısıdır; ardından baş dönmesi, bulantı, halsizlik, uyku hâli, kafa karışıklığı ve nefes darlığı gelir. Belirtiler grip ya da yorgunlukla karıştırıldığı için kişi çoğu zaman "biraz uzanayım" der; bu en tehlikeli andır.

Şu ipuçları zehirlenmeyi düşündürmelidir:

• Evdeki birden fazla kişide aynı anda baş ağrısı ve bulantı başlaması
• Şikâyetlerin soba ya da kombi çalışırken artıp dışarı çıkınca azalması
• Evcil hayvanın da halsizleşmesi
• Sobada alevin sönük, kombide ya da şofbende alevin turuncu ve titrek yanması, camlarda aşırı buğu, baca çevresinde is lekesi

Dedektör öterse ne yapmalısın?

Dedektör alarm verirse önce pencereleri açıp evdeki herkesle birlikte hemen dışarı çık, belirti varsa 112'yi ara. Alarmı susturup içeride beklemek ya da "pil bitmiştir" diye düşünmek hayati bir hatadır.

1. Havalandır ve çık: Kapı ve pencereleri aç, bayılan ya da uyuyan kimse kalmadığından emin ol.
2. Kaynağı kapat: Güvenle yapabiliyorsan sobanın havasını kıs, kombi ya da şofbeni kapat; bunu yaparken içeride oyalanma.
3. Yardım iste: Belirti varsa 112'yi ara. Zehirlenme hakkında danışmak için Ulusal Zehir Danışma Merkezi 114'ü arayabilirsin. Doğalgaz kokusu da varsa elektrik düğmelerine dokunmadan dışarı çık ve 187 Doğalgaz Acil hattını ara.
4. Yetkili servis çağır: Cihaz ve baca kontrol edilmeden ısıtıcıyı yeniden çalıştırma.

Ayın birinde test düğmesine basmayı alışkanlık hâline getir. Kısa aralıklı "bip" sesi çoğu modelde alarm değil, pilin ya da sensörün bittiğini gösterir; kılavuzdaki ses tablosuna bak.

Zehirlenmeyi dedektörden önce ne önler?

Dedektör son savunma hattıdır; zehirlenmeyi asıl önleyen, cihazın ve bacanın bakımlı olması ve yanma havasının kesilmemesidir. Sezon başında yapılacak birkaç iş, hem riski hem de yakıt faturasını düşürür.

• Kombi bakımı: Kombiyi her yıl yetkili servise kontrol ettir; ne zaman ve ne kadara yapıldığını kombi bakımı rehberinde anlattık.
• Baca temizliği: Soba ve şömine bacası ısınma sezonundan önce temizletilmeli; belediyelerin baca ve yakıt kuralları da bu konuyu düzenler. Yakıt seçimini ve sobanın kış maliyetini odun mu kömür mü pelet mi rehberinde karşılaştırdık.
• Menfezi kapatma: Kombi ve şofbenin olduğu yerdeki havalandırma menfezini soğuk giriyor diye kapatma; yanma havası kesilen cihaz karbonmonoksit üretir.
• Kapalı alanda mangal ve jeneratör yok: Kömür mangalı, piknik tüpü ya da jeneratör kapalı bir odada, çadırda ya da garajda kullanılmaz.
• Rüzgârlı havada soba: Lodos gibi sert rüzgârlarda baca geri tepebilir; bu günlerde yatmadan önce sobanın tamamen sönmüş olmasına dikkat et.

Isınma yöntemlerinin maliyetini karşılaştırmak istersen klima mı doğalgaz mı rehberine bak. Afetlere genel hazırlık listesi için deprem çantası rehberini okuyabilirsin.