Askere giderken kıdem tazminatı alınır mı? Bedelli askerlik, işe geri dönüş ve 2 ay kuralı

Askere giderken kıdem tazminatı alınır mı?

Evet: en az bir yıl çalışmış işçi, muvazzaf askerlik hizmeti nedeniyle iş sözleşmesini sona erdirirse kıdem tazminatı alır. Bu hak, hâlâ yürürlükte olan 1475 sayılı eski İş Kanunu'nun 14. maddesinde yazar ve istifanın kıdem tazminatını kaybettirdiği genel kuralın istisnalarından biridir.

Bu rehber İş Kanunu'na tabi çalışanlar içindir. Memurlar ve kamuda farklı statüde çalışanlar askerlik döneminde kendi personel mevzuatına tabidir. Kıdem tazminatının diğer hak kazanma yollarını kıdem ve ihbar tazminatı rehberinde anlattık.

Askerlik için işten ayrılırken nelere dikkat etmeli?

Ayrılma nedeninin açıkça askerlik olarak yazılması ve belgelenmesi gerekir; aksi hâlde işveren bunu sıradan bir istifa sayıp ödeme yapmayabilir.

1. Süreni kontrol et: Aynı işverende en az bir yılı doldurmuş olmalısın. Bir yıldan kısa çalışmada kıdem tazminatı doğmaz.
2. Dilekçeyi doğru yaz: "Muvazzaf askerlik hizmetimi yapmak üzere iş sözleşmemi sona erdiriyorum ve kıdem tazminatımın ödenmesini talep ediyorum" gibi açık bir ifade kullan; tarih at, imzala, bir nüshasını sakla.
3. Belgeyi ekle: Askerlik şubesinden ya da e-Devlet'ten alacağın sevk belgesini veya askerlik durum belgesini dilekçeye ekle.
4. Zamanlamaya dikkat et: İşten ayrılış ile birliğe katılış arasında makul bir süre olmalıdır. Ayrıldıktan sonra uzun süre askere gitmemek, ayrılmanın gerçek nedeninin askerlik olup olmadığı konusunda tartışmaya yol açabilir.
5. Çıkış kaydına bak: İşten ayrıldıktan sonra e-Devlet'teki SGK hizmet dökümünde çıkış nedeninin askerlik olarak bildirildiğini kontrol et.

Bedelli askerlik için işten ayrılan kıdem tazminatı alır mı?

Kanun yalnızca "muvazzaf askerlik hizmeti dolayısıyla" der ve hizmetin nasıl yapılacağına göre ayrım yapmaz. Yargıtay kararlarında, bedelli askerlik nedeniyle işten ayrılan işçinin de kıdem tazminatı alabileceği kabul edilmektedir. Bedelli askerlikte bedeli ödedikten sonra bir aylık temel askerlik eğitimi yapılır.

Bedelli askerlikte süre kısa olduğu için bazı işverenler ayrılmak yerine ücretsiz izin önerir. İşini kaybetmek istemiyorsan bu da bir seçenektir; ancak bu durumda sözleşme sona ermediği için kıdem tazminatı ödenmez. Hangisini seçeceğine bedelin kendisini nasıl karşılayacağına bakarak karar ver; bedelin tutarı ve ödeme zamanı için bedelli askerlik ücreti rehberine bak.

Askerlik nedeniyle ayrılınca ne kadar kıdem tazminatı alınır?

Hesap normal kıdem tazminatıyla aynıdır: her tam çalışma yılı için 30 günlük giydirilmiş brüt ücret ödenir, artan ay ve günler oranlanır. Giydirilmiş ücret kıdem tazminatı tavanını aşıyorsa tavan esas alınır. Tutardan yalnızca binde 7,59 damga vergisi kesilir.

Örnek (rakamlar örnektir; giydirilmiş brüt ücretin tavanın altında olduğu varsayılmıştır):

Kıdem tazminatı zamanında ödenmezse, gecikilen süre için mevduata uygulanan en yüksek faiz de istenebilir.

İhbar tazminatı, izin ücreti ve işsizlik maaşı alınır mı?

Kullanılmamış yıllık izinlerinin ücreti ödenir, ihbar tazminatı ise ödenmez. İş sözleşmesi hangi nedenle sona ererse ersin, hak kazanıp kullanmadığın yıllık izin günlerinin ücreti son ücretin üzerinden ödenir. İhbar tazminatı ise sözleşmeyi bildirim süresine uymadan feshedenin karşı tarafa ödediği bir tazminat olduğu için, kendi isteğiyle ayrılan işçiye ödenmez.

İşsizlik maaşı, İşsizlik Sigortası Kanunu'nda sayılan durumlarda (ör. işverenin sözleşmeyi feshetmesi, işçinin haklı nedenle feshi) ödenir; askerlik nedeniyle kendi isteğinle ayrılma bunlar arasında yer almaz. Ayrıntılar işsizlik maaşı rehberinde.

Askerden dönünce eski işime geri alınır mıyım?

Alınabilirsin: askerlik ödevin sona erdikten sonra iki ay içinde eski işverenine işe dönmek için başvurursan, işveren seni eski işinde ya da benzeri bir işte boş yer varsa derhal, yoksa boşalacak ilk işe başka isteklilerden önce, o andaki şartlarla almak zorundadır (4857 sayılı İş Kanunu md. 31).

• İki ay kuralı: Süre terhis tarihinden başlar. Başvurunu yazılı ve tarihli yap; iadeli taahhütlü posta ya da e-posta kaydı saklanabilir bir delildir.
• İşveren almazsa: Bu yükümlülüğe uymayan işveren, başvuran eski işçisine üç aylık ücreti tutarında tazminat öder.
• Yeni kıdem sıfırdan başlar: Askerlik nedeniyle ayrılırken kıdem tazminatını aldıysan, aynı süre için ikinci kez kıdem tazminatı alamazsın; dönüşten sonraki çalışma yeni bir dönem olarak sayılır.

Muvazzaf askerlik dışında, manevra ya da bir kanundan doğan çalışma ödevi nedeniyle işten ayrılmak zorunda kalan işçinin sözleşmesi ise hemen sona ermez: ayrıldığı günden itibaren iki ay sonra işverence feshedilmiş sayılır ve bu bekleme süresinde ücret işlemez.

İşveren ödemezse ne yapmalı? Askerlik döneminin bütçesi

İşveren kıdem tazminatını ya da izin ücretini ödemezse, dava açmadan önce arabulucuya başvurman zorunludur; arabuluculuk dava şartıdır. Kıdem tazminatı ve yıllık izin ücreti alacaklarında zamanaşımı beş yıldır.

Askerlik döneminde maaş kesilir ama bazı giderler sürer. Ayrılmadan önce şu listeyi çıkar:

• Devam eden ödemeler: Kira, kredi taksitleri, kredi kartı ekstresi, telefon ve internet faturası, abonelikler. Kullanmayacağın abonelikleri dondur ya da iptal et.
• Kıdem tazminatını koru: Askerlik süresince giderleri karşılayacak kısmı ayrı tut, kalanını dönüşte iş bulana kadar acil durum fonu olarak düşün. Acil durum fonu rehberi bu tutarı nasıl hesaplayacağını anlatır.
• Emeklilik: Askerlikte geçen süre sigortalılık süresine kendiliğinden eklenmez; isteyen bu süreyi sonradan borçlanabilir. Ayrıntılar askerlik borçlanması rehberinde.