Evlilik sözleşmesi nasıl yapılır? Mal ayrılığı sözleşmesi, noter ve mal rejimi seçimi

Evlilik sözleşmesi nedir?

Evlilik sözleşmesi, eşlerin evlilik boyunca edindikleri malların boşanma ya da ölüm hâlinde nasıl paylaşılacağını belirleyen mal rejimi sözleşmesidir. Türk Medeni Kanunu'nda "mal rejimi sözleşmesi" diye geçer; halk arasında evlilik sözleşmesi ya da evlilik öncesi sözleşme denir.

Sözleşme yapmayan eşler için kanunun seçtiği yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılmadır (TMK md. 202). Bu rejim 1 Ocak 2002'den beri geçerlidir; bu tarihten önceki evliliklerde o güne kadarki dönem için mal ayrılığı uygulanır (4722 sayılı Kanun md. 10). Yani sözleşme yapmadıysan zaten bir mal rejimin var; sözleşme yalnızca onu değiştirmek içindir.

Mal rejimi sözleşmesi malları düzenler. Nafaka, velayet ya da boşanma tazminatı bu sözleşmenin konusu değildir; bu konularda önceden yapılan anlaşmaların geçerliliği tartışmalıdır ve bir aile hukuku avukatına danışmadan güvenmemek gerekir.

Hangi mal rejimleri seçilebilir?

Eşler, yasal rejim yerine kanunda sayılan üç rejimden birini seçebilir: mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı ve mal ortaklığı (TMK md. 202-203). Kanunda olmayan bir rejim uydurulamaz.

Türkiye'de sözleşmeyle en çok seçilen rejim mal ayrılığıdır. Bu rejimde her eş, kanuni sınırlar içinde kendi mallarını yönetir, kullanır ve üzerinde tasarruf eder (TMK md. 242).

Mal ayrılığı ile edinilmiş mallara katılma farkı: örnek hesap

İki rejim arasındaki fark, evlilikte maaşla ve emekle edinilen malların boşanmada paylaşılıp paylaşılmamasıdır. Yasal rejimde her eş, diğerinin artık değerinin yarısını alır (TMK md. 236); mal ayrılığında böyle bir katılma alacağı yoktur.

Örnek (rakamlar örnektir): Evlilik boyunca Ayşe maaşıyla kendi adına 4.000.000 ₺'lik bir ev aldı ve 3.000.000 ₺ birikim yaptı. Mehmet'in evlilikte edindiği birikim 1.000.000 ₺. İkisinin de borcu ve evlilik öncesi malı yok.

Miras ya da bağışla gelen mallar ve evlilikten önce sahip olunan mallar, yasal rejimde de kişisel mal sayılır ve paylaşılmaz (TMK md. 220). Yani mal ayrılığının asıl etkisi, evlilik boyunca biriken maaş, birikim ve bu parayla alınan ev ve araba üzerindedir. Yasal rejimin ayrıntılı hesabını boşanmada mal paylaşımı rehberinde anlattık.

Evlilik sözleşmesi nasıl ve nerede yapılır?

Mal rejimi sözleşmesi noterde düzenleme ya da onaylama biçiminde yapılır; eşlerin kendi aralarında imzaladığı adi yazılı bir kâğıt geçersizdir (TMK md. 205). Sözleşmeyi taraflar, gerekiyorsa yasal temsilcileriyle birlikte imzalar.

1. Rejimi seç: Çoğu çift mal ayrılığını seçer. Paylaşmalı mal ayrılığı ya da mal ortaklığı düşünüyorsan sonuçlarını önceden bir avukatla konuş.
2. Notere git: Sözleşmeyi noter düzenleyebilir (düzenleme) ya da sizin hazırladığınız metindeki imzaları onaylar (onaylama). İki eş de kimlikleriyle hazır bulunur.
3. Ya da evlenme başvurusunda bildir: Evlenmeden önce yapıyorsanız, evlenme başvurusu sırasında hangi mal rejimini seçtiğinizi yazılı olarak da bildirebilirsiniz (TMK md. 205). Belediyenin evlendirme memurluğuna başvurmadan önce bu seçeneği sor.
4. Bir örneğini sakla: Boşanma ya da ölüm hâlinde sözleşmeyi ispat etmen gerekir. Noterden aldığın örneği tapu, ruhsat ve hesap dökümleriyle birlikte sakla.

Noter ücreti, Noterlik Ücret Tarifesi'ne göre belirlenir; düzenleme şekli onaylamadan daha pahalıdır. Güncel tutarı gideceğin notere sor; avukata hazırlatırsan avukatlık ücreti ayrıca ödenir.

Evlendikten sonra mal ayrılığı sözleşmesi yapılabilir mi?

Evet, mal rejimi sözleşmesi evlenmeden önce de, evlendikten sonra da yapılabilir (TMK md. 203). Ancak evlilik sırasında yapılan sözleşmenin sonucu, evlenmeden önce yapılandan farklıdır.

Evlilik sırasında başka bir rejime geçildiğinde o güne kadar uygulanan yasal rejim sona erer (TMK md. 225). Bu da sözleşme tarihine kadar edinilen mallar için katılma alacağının doğduğu anlamına gelir. Eşler bu dönemi ya o an tasfiye eder ya da sözleşmede nasıl tasfiye edileceğini açıkça yazar. Sözleşmenin geçmişe etkisi uygulamada tartışmalı olduğu için evlilik sırasında yapılacak bir sözleşmede bir aile hukuku avukatından destek almak iyi olur.

Sözleşme sonradan da değiştirilebilir ya da kaldırılabilir: eşler kanunun sınırları içinde rejimi seçebilir, kaldırabilir ya da değiştirebilir (TMK md. 203). Değişiklik de aynı şekilde noterde yapılır.

Mal ayrılığı kimler için mantıklı, kimler için riskli?

Mal ayrılığı, evlilikte gelirleri ve malvarlıkları birbirine yakın olan ya da evliliğe önemli bir malvarlığıyla giren çiftler için mantıklı olabilir; gelirini azaltıp eve ve çocuklara emek verecek eş için ise koruyucu bir paylaşımı ortadan kaldırır.

• Mantıklı olabilir: Evlilik öncesi bir şirketi ya da ortaklık payı olanlar, ikinci evliliğini yapan ve önceki evliliğinden çocukları olanlar, iki eşin de benzer gelirle çalıştığı ve hesapları baştan ayrı tutmak istediği çiftler.
• Riskli olabilir: Çocuklar için işini bırakacak, yarı zamanlı çalışacak ya da gelirini eşinin işine katacak eş. Yasal rejimde bu eş, diğerinin evlilikte biriktirdiğinin yarısında hak sahibidir; mal ayrılığında bu hak kalmaz.
• Borç için yanlış beklenti: Her rejimde eşlerin her biri kural olarak kendi borcundan sorumludur; mal ayrılığı eşini senin alacaklılarından koruyan özel bir kalkan değildir. Ayrıntılar eşimin borcundan sorumlu muyum rehberinde.
• Aile konutu yine korunur: Hangi rejim seçilirse seçilsin, eşlerden biri diğerinin açık rızası olmadan aile konutunu devredemez ve kira sözleşmesini feshedemez (TMK md. 194).

Hangi rejimi seçerseniz seçin, paranın evlilik içinde nasıl yönetileceğini ayrıca konuşun; bunun için çiftlerin ortak bütçesi rehberine bakabilirsin.

Mal ayrılığı miras hakkını etkiler mi?

Hayır, mal ayrılığı sözleşmesi eşin yasal mirasçılığını ortadan kaldırmaz. Mal rejimi ile miras ayrı konulardır: eşlerden biri öldüğünde önce mal rejimi tasfiye edilir, sonra ölen eşin kalan malları mirasçılar arasında paylaşılır.

Yasal rejimde sağ kalan eş önce katılma alacağını alır, sonra miras payını alır. Mal ayrılığında katılma alacağı olmadığı için sağ kalan eş yalnızca miras payını alır. Bu yüzden mal ayrılığı, ölüm hâlinde de sağ kalan eşin eline geçen toplamı değiştirebilir. Miras paylarının nasıl hesaplandığını miras payı hesaplama rehberinde anlattık.