Çocuğun hesabındaki ve harçlık parası kimin? Anne baba çocuğun parasını harcayabilir mi?

Çocuğa verilen hediye ve harçlık parası kimin?

Çocuğa verilen para, çocuğun kendi malvarlığına girer ve çocuk bu malın sahibidir; anne ve baba ise velayetleri sürdüğü sürece bu malları yönetme hakkına ve yükümlülüğüne sahiptir (Türk Medeni Kanunu md. 352). Çocuk, borçlarından anne babanın çocuk malları üzerindeki haklarına bakılmaksızın kendi malvarlığıyla sorumludur (md. 343).

Bayram harçlığı, doğum günü hediyesi, akrabadan gelen altın ya da banka hesabına yatırılan para bu çerçevede çocuğun malvarlığı olarak değerlendirilir. Çocuğun harçlığını nasıl yöneteceğin için çocuğa harçlık rehberine bak.

Anne baba çocuğun parasını harcayabilir mi?

Kısmen: anne baba, velayetleri kusurları sebebiyle kaldırılmadıkça çocuğun mallarını kullanabilir (md. 354), ama gelirini ve parayı harcama şekli kanunla sınırlıdır. Kanundaki sıra şöyledir:

1. Gelirler: Çocuk mallarının gelirleri (örneğin hesabın faizi) öncelikle çocuğun bakımı, yetiştirilmesi ve eğitimi için harcanır. Hakkaniyete uyduğu ölçüde aile ihtiyaçlarını karşılamak için de harcanabilir (md. 355).
2. Gelir fazlası: Harcamalardan artan kısım çocuğun mallarına katılır (md. 355).
3. Sermaye biçimindeki ödemeler: Olağan ihtiyaçlar gerektirdiği ölçüde, sermaye biçimindeki ödemeler, tazminatlar ve benzeri edimler çocuğun bakımı için kısmen kullanılabilir (md. 356).
4. Çocuğun diğer malları: Çocuğun bakımı, yetiştirilmesi ve eğitimi için zorunluluk varsa, hâkim anne babaya belirlediği miktarlarda çocuğun diğer mallarına da başvurma yetkisi tanıyabilir (md. 356).

Yani çocuğun hesabındaki parayı kendi borcunu ödemek ya da yatırım yapmak için serbestçe kullanamazsın. Aile ihtiyaçları için harcama, ancak hakkaniyet ölçüsünde ve gelirle sınırlı bir istisnadır.

Parayı verenin koşulu varsa ne olur?

Çocuğa para verirken koşul konulduysa bu koşul anne babayı bağlar: faiz getiren yatırım ya da tasarruf hesabı açılmak üzere ya da açıkça anne babanın kullanmaması koşuluyla yapılan kazandırmaların gelirleri, anne baba tarafından kendi çıkarlarına harcanamaz (md. 357).

• Büyükanne çocuk adına faiz getiren bir tasarruf hesabı açılması için para verirse, hesabın faizi anne babanın kendi ihtiyaçları için harcanamaz.
• Kazandırmayı yapan kişi, kazandırma sırasında açıkça aksini öngörmedikçe, anne baba bu mallar üzerinde yönetim hakkına sahiptir (md. 357).
• Çocuğun saklı payı, ölüme bağlı tasarruf (örneğin vasiyetname) yoluyla anne babanın yönetimi dışında bırakılabilir (md. 358).

Para verirken koşulu yazılı belirlemek, ileride anlaşmazlığı önler. Mirasta çocuğun payı için miras payı rehberine bak.

Çocuğun kendi kazandığı para kime ait?

Çocuğun kendi kazancı ve meslek ya da sanatla uğraşması için anne babanın kendi malından ona verdiği kısım üzerinde yönetim ve yararlanma hakkı çocuğa aittir (md. 359).

• Çocuk evde anne babasıyla birlikte yaşıyorsa, anne baba ondan kendi bakımı için uygun bir katkı isteyebilir (md. 359).
• Ayırt etme gücüne sahip küçükler, yasal temsilcilerinin rızası olmadıkça kendi işlemleriyle borç altına giremez; karşılıksız kazanmada (örneğin hediye kabulü) bu rıza gerekli değildir (md. 16).
• Çocuk ile anne baba arasında ya da anne babanın menfaatine çocuk ile üçüncü kişi arasında yapılacak bir işlemle çocuğun borç altına girebilmesi, kayyımın katılmasına ve hâkimin onayına bağlıdır (md. 345).

Çocuğun masraflarını planlamak için çocuk yetiştirmenin maliyeti, aile bütçesini birlikte yönetmek için ortak bütçe rehberi işine yarar.

Anne baba parayı kötü yönetirse ne olur?

Anne baba çocuğun mallarını yönetmekte yeterince özen göstermezse hâkim malların korunması için uygun önlemleri alır (md. 360). Hâkim özellikle yönetim konusunda talimat verebilir; verilen bilgi ve hesabı yeterli görmezse malların tevdi edilmesine ya da güvence gösterilmesine karar verebilir.

Mallar başka şekilde korunamıyorsa hâkim yönetimin bir kayyıma devredilmesine karar verebilir. Gelirlerin kanuna uygun harcanacağından kuşku varsa gelirlerin yönetimi de kayyıma bırakılabilir (md. 361).

Anne baba, kural olarak çocuk mallarının yönetimi için hesap ve güvence vermez (md. 352). Boşanma gibi evliliğin sona erdiği durumlarda ise velayeti kendisinde kalan eş, hâkime çocuğun malvarlığının dökümünü gösteren bir defter vermek ve önemli değişiklikleri bildirmek zorundadır (md. 353). Boşanmada çocukla ilgili mali konular için nafaka çeşitleri rehberine bak.

Çocuk 18 yaşına gelince para ona nasıl geçer?

Velayet ya da yönetim hakkı sona erince anne baba çocuğun mallarını hesabıyla birlikte ergin çocuğa, vasisine ya da kayyıma devreder (md. 362). Anne baba, bu iadede vekil gibi sorumludur (md. 363).

• Kanuna uygun şekilde çocuk ya da aile için yaptıkları harcamalardan dolayı tazminatla yükümlü tutulmazlar (md. 363).
• Dürüstlük kuralına uygun olarak başkasına devrettikleri malların yerine, yalnızca aldıkları karşılığı geri vermekle yükümlüdürler (md. 363).

Pratik için: çocuğun parasını ayrı bir hesapta tut, yatırılan ve harcanan her tutarı kaydet ve gerekçesini (okul ücreti, sağlık gideri) belgele. Aile bütçesinden ayrı tutmadığın para, ileride hesap sorulduğunda ispat güçlüğü yaratır.