BütçoNişan masraflarını kim öder?
Nişan masraflarını kimin ödeyeceğini bir kanun belirlemez; yöreye göre değişen gelenek ve iki ailenin anlaşması belirler. Türkiye'nin birçok yerinde nişan kız evinde ya da kız tarafının seçtiği bir mekânda yapılır ve organizasyonu kız tarafı üstlenir; erkek tarafı ise yüzükleri, nişan takılarını ve çoğu zaman gelinin nişan kıyafetini karşılar.
Ama bu yalnızca yaygın bir düzendir. Bazı yörelerde nişanın tamamını erkek tarafı öder, bazı ailelerde masraflar yarı yarıya bölünür, bazı çiftler ise masrafı kendi birikimleriyle karşılar. "Bizde böyle olur" cümlesi iki aile için farklı anlamlara gelebilir; bu yüzden varsayım yerine konuşmak gerekir.
Söz, kız isteme, nişan ve kına: yaygın masraf paylaşımı
Aşağıdaki tablo Türkiye'de sık görülen düzeni özetler. Bölgeye ve aileye göre çok değişir; kendi masraf listeni çıkarırken başlangıç noktası olarak kullan.
| Aşama | Yaygın olarak kız tarafı | Yaygın olarak erkek tarafı |
|---|---|---|
| Kız isteme ve söz | Ev sahipliği ve ikram | Çiçek, çikolata, söz yüzüğü |
| Nişan | Mekân, ikram, süsleme | Nişan yüzükleri, takılar, gelinin nişanlığı |
| Bohça ve hediyeler | Damat ve erkek tarafına bohça | Gelin bohçası, gelin ve kız tarafına hediyeler |
| Kına gecesi | Organizasyon ve ikram | Kına, bazı yörelerde gecenin masrafı ya da bir kısmı |
| Düğün | Kız evinde yapılan yemek ya da eğlence varsa o kısım | Çoğu yörede düğünün ana masrafı |
Tabloda yer almayan ama sık unutulan kalemler: fotoğrafçı, kuaför ve makyaj, misafirlerin ulaşımı ve konaklaması, şehir dışından gelenlerin ağırlanması. Bunların kimde olduğunu da en baştan konuşun.
Kına gecesini kim öder?
Kına gecesi çoğu yörede kız tarafı tarafından düzenlenir; masrafını kız tarafının karşıladığı yerler kadar, kınanın ve gecenin masrafının tamamını ya da bir kısmını erkek tarafının üstlendiği yerler de yaygındır. Son yıllarda kınanın salon ya da organizasyon şirketiyle yapılması, bu kalemi nişan kadar büyütebildi.
Kına için ayrı bir mekân kiralanacaksa, düğün mekânıyla aynı yerde ve aynı pakette yapmak çoğu zaman ayrı ayrı anlaşmaktan ucuzdur. Teklif alırken kişi başı fiyatın neleri kapsadığını yazılı olarak sor; düğün tarafında aynı hesabı düğün bütçesi rehberinde kalem kalem anlattık.
Masrafı adil bölüşmenin 3 yolu
Gelenek iki ailenin imkânlarıyla örtüşmüyorsa, masrafı kalem kalem, yarı yarıya ya da gelire oranla bölmek en sık kullanılan üç yoldur:
- Kalem kalem: Her taraf belli kalemleri üstlenir (ör. biri mekânı, diğeri takıları). Gelenekle en kolay uyuşan yoldur ama kalemlerin tutarı çok farklıysa taraflardan biri daha fazla yük taşır.
- Yarı yarıya: Tüm masraflar toplanır ve ikiye bölünür. Basittir; iki ailenin imkânı yakınsa adildir.
- Gelire oranla: Her taraf, toplam masrafa gücü oranında katılır.
bir tarafın payı = toplam masraf × (o tarafın katkı gücü ÷ iki tarafın toplam katkı gücü)
Örnek (rakamlar örnektir): Söz, nişan ve kınanın toplamı 180.000 ₺. Bir aile bu iş için 120.000 ₺, diğeri 60.000 ₺ ayırabiliyor. Oranla bölüşümde ilki 180.000 × (120.000 ÷ 180.000) = 120.000 ₺, ikincisi 60.000 ₺ öder. Yarı yarıya bölünseydi ikinci aile ayırabildiğinden 30.000 ₺ fazla, yani 90.000 ₺ ödemek zorunda kalırdı.
Çift kendi birikimiyle katkı yapacaksa, aralarındaki paylaşımı da aynı mantıkla kurabilir; çiftler için ortak bütçe rehberindeki yöntemler burada da işe yarar.
Bu konuyu aileler arasında nasıl konuşursun?
Masraf konuşmasını söz ya da kız istemeden kısa bir süre sonra, rakamlar büyümeden yapmak en kolayıdır. Tarih ve mekân kesinleştikten sonra açılan para konusu, çoğu zaman "biz öyle anlamamıştık" kırgınlığına dönüşür.
- Önce çift kendi arasında bir taslak hazırlasın: kalemler, tahmini tutarlar ve bir üst sınır.
- Konuşmayı "kim ne öder" diye değil, "toplam ne kadar olacak ve bunu nasıl karşılarız" diye açın.
- Yörenin geleneğini iki aileye de sorun; aynı kelime (örneğin "bohça") iki ailede farklı tutarlara karşılık gelebilir.
- Karar verilen paylaşımı bir yere yazın ve iki tarafla paylaşın. Yazılı bir liste, aylar sonra çıkan "o kalem sizdeydi" tartışmasını bitirir.
Nişan bozulursa yapılan masraflar ne olur?
Nişan bozulduğunda masrafın kimde kalacağını artık gelenek değil kanun belirler: haklı bir sebep olmadan nişanı bozan taraf, diğer tarafın evlenmeye yönelik iyi niyetle yaptığı uygun harcamaların doğurduğu zararın uygun bir miktarını ödemekle yükümlü olabilir (TMK md. 120). Alışılmışın dışındaki hediyeler ise nişanı kimin bozduğuna bakılmadan geri istenebilir (TMK md. 122).
Bu hakları kullanabilmek için fatura, dekont ve kapora makbuzlarını saklamak önemlidir. Süreleri ve hangi hediyelerin geri istenebileceğini nişan bozulursa takılar geri verilir mi rehberinde ayrıntılı anlattık.
Borçla nişan ve kına yapmak: dikkat edilecekler
Söz, nişan ve kına, düğünden ve ev kurmaktan önce gelen ilk büyük harcamalardır; bunları kredi ya da uzun taksitle karşılamak, asıl büyük masraflar başlamadan borç yükü oluşturur. Nişan için çekilen kredinin taksitleri, aylar sonra düğün ve ev kurma taksitlerinin üstüne biner.
Nişanda takılan altınları da hesaba "gelir" olarak yazma; miktarı önceden bilinmez ve nişan bozulursa iadesi gündeme gelebilir. Misafir olarak ne kadar takı ayıracağını düşünüyorsan düğüne ne kadar takılır rehberine bak.