BütçoEngelli aracı vergi istisnası nedir, kimler yararlanabilir?
Türkiye'de engelli bireylerin araç sahibi olmasını kolaylaştırmak için iki ayrı vergi istisnası uygulanır ve ikisi de aracı bizzat kendisi kullanacak kişiye tanınır, bir yakını için alınan araca uygulanmaz:
- Tam istisna (ÖTV + KDV): Sağlık kurulu raporunda malul ya da engellilik oranı belirli bir eşiğin üzerinde çıkan kişiler, araca herhangi bir özel donanım şartı aranmadan hem ÖTV hem KDV ödemeden araç alabilir.
- Yalnızca ÖTV istisnası: Engellilik oranı bu eşiğin altında kalan ama hareket kabiliyetini etkileyen bir raporu olan kişiler (örneğin bacağını ya da kolunu kullanamayan), aracına engeline uygun özel tertibat (otomatik vites, el ile gaz/fren gibi) yaptırma şartıyla sadece ÖTV'den muaf olabilir; KDV bu durumda normal şekilde ödenir.
Hangi grupta değerlendirileceğini ve güncel oran eşiğini sağlık kurulu raporun ve vergi dairesindeki ön inceleme belirler; oranlar ve uygulama detayları zaman zaman değiştiği için kesin rakamı raporunla birlikte bağlı olduğun vergi dairesinden teyit etmek gerekir.
Başvuru için hangi belgeler gerekir?
Süreç bayiden araç seçmeden önce vergi dairesinden başlar, sonradan başlarsa istisna geriye dönük işlemez:
- Sağlık kurulu raporu: Tam teşekküllü bir hastaneden, aracı bizzat kullanabileceğini ve engellilik durumunu gösteren güncel bir rapor.
- Vergi dairesine dilekçe ve istisna belgesi talebi: Vergi dairesi raporu inceleyip hangi istisna türüne uygun olduğunu belirler ve bir istisna/muafiyet yazısı düzenler.
- Sürücü belgesi: Özel tertibatlı araç alınacaksa, ehliyetin de bu tertibata uygun olması istenir; bazı durumlarda ehliyet sınıfı değişikliği gerekebilir.
- Bayiye başvuru: Vergi dairesinden alınan istisna yazısıyla bayiye gidilir, araç ÖTV'siz (ve uygunsa KDV'siz) fatura edilir.
Model ve donanım seçimini bu yazı elinde olmadan yapmamak gerekir; istisna belgesi belirli bir süre için geçerlidir ve o süre içinde araç teslim alınmazsa yeniden başvuru istenebilir.
5 yıl elde tutma kuralı: aracı erken satarsan ne olur?
İstisnadan yararlanılarak alınan araç, teslim tarihinden itibaren 5 yıl boyunca elde tutulmak zorundadır. Bu süre dolmadan araç satılır ya da devredilirse, o anda muaf tutulan ÖTV ve varsa KDV, gecikme faiziyle birlikte geri istenir.
Bazı durumlar bu kuralın istisnasıdır ve vergi geri alınmaz: kişinin vefatı üzerine mirasçılarına kalması, aracın kaza ya da doğal afet sonucu kullanılamaz hale gelmesi, ya da aynı istisnadan yararlanan başka bir engelliye devredilmesi gibi. Yine de her durumda vergi dairesine önceden bildirim yapmak, sonradan çıkabilecek bir vergi cezasını önler.
Engellilik indirimi: araç istisnasından tamamen ayrı bir hak
Araç istisnasıyla karıştırılan ama tamamen farklı bir başlık olan engellilik indirimi, ücretli olarak çalışan engelli bireylerin gelir vergisi matrahından her ay belirli bir tutarın düşülmesidir. İndirim tutarı, sağlık kurulu raporundaki dereceye göre (1., 2. ve 3. derece engellilik) değişir ve derece yükseldikçe (yani engel durumu ağırlaştıkça) indirim tutarı da artar.
Bu indirim otomatik uygulanmaz; işverene raporun bildirilip bordroya işlenmesi gerekir. Bordroda genellikle "engellilik indirimi" ya da "sakatlık indirimi" adıyla ayrı bir kalem olarak görünür ve doğrudan net maaşa yansır; araç için ÖTV muafiyeti alıp almamandan bağımsız olarak, çalışan her engelli birey bu hakkı kullanabilir.
Başvuru sürecinde sık yapılan hatalar
Süreci uzatan ya da istisnayı kaybettiren hatalar genellikle şunlardır:
- Vergi dairesinden onay almadan araç siparişi vermek: istisna belgesi olmadan kesilen fatura sonradan düzeltilemez, ÖTV baştan ödenmiş olur.
- Raporu güncel tutmamak: bazı raporlar süreli düzenlenir; süresi geçmiş raporla yapılan başvuru geri çevrilir.
- 5 yıl kuralını unutup erken satışa çıkmak: özellikle araç değiştirme isteği doğduğunda, kalan süre hesaplanmadan yapılan satış ciddi bir vergi faturasıyla sonuçlanabilir.
Süreç il ve vergi dairesine göre küçük farklar gösterebildiği için, başvurmadan önce bağlı olduğun vergi dairesinin engelli araç istisnası birimini arayıp güncel belge listesini teyit etmek zaman kaybını önler.