BütçoBoşanmada maddi tazminat kimden, hangi şartla istenir?
Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz ya da daha az kusurlu taraf, kusurlu taraftan uygun bir maddi tazminat isteyebilir (Türk Medeni Kanunu md. 174/1). Yani iki şart birlikte aranır: boşanma yüzünden bir menfaat zedelenmesi ve talep eden tarafın kusursuz ya da daha az kusurlu olması.
Kanun hangi menfaatlerin sayılacağını tek tek yazmaz; "mevcut veya beklenen" ifadesini kullanır. Bir örnek: evlilik sürerken eşinin sağladığı bir imkândan boşanma yüzünden yoksun kalmak. Hangi kaybın tazminata konu olacağına hâkim dosyaya göre karar verir.
Manevi tazminat ne zaman istenir?
Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf, kusurlu olan diğer taraftan manevi tazminat olarak uygun miktarda bir para isteyebilir (md. 174/2). Maddi tazminattan farkı, burada kişilik hakkına saldırı aranması ve tazminatın kusurlu taraftan istenmesidir.
Kanun manevi tazminat için bir alt ya da üst sınır koymaz. Tutarı, kusurun ağırlığı ve tarafların durumu gibi dosyadaki bilgilere göre hâkim "uygun miktar" olarak belirler; bu yüzden internette gördüğün rakamlar senin dosyanda geçerli olmaz.
Tazminat ile nafaka arasındaki fark nedir?
Tazminat kusura ve zarara bağlıdır, yoksulluk nafakası ise yoksulluğa düşmeye bağlıdır. İkisi aynı davada istenebilir ama şartları farklıdır.
| Maddi / manevi tazminat | Yoksulluk nafakası | |
|---|---|---|
| Madde | md. 174 | md. 175 |
| Kusur şartı | Maddi: talep eden kusursuz ya da daha az kusurlu olmalı. Manevi: karşı taraf kusurlu olmalı | Talep edenin kusuru karşı taraftan daha ağır olmamalı; nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz |
| Dayanak | Menfaatin zedelenmesi (maddi), kişilik hakkına saldırı (manevi) | Boşanma yüzünden yoksulluğa düşme |
| Süre | Toptan ya da irat; manevi tazminat irat olamaz | Süresiz; belirli hâllerde kalkar |
Nafakanın çeşitleri ve hesabı için nafaka çeşitleri rehberine bak.
Tazminat nasıl ödenir, ne zaman sona erer?
Maddi tazminat toptan ya da durumun gereklerine göre irat (düzenli ödeme) biçiminde ödenebilir; manevi tazminatın irat biçiminde ödenmesine karar verilemez (md. 176/1-2).
İrat biçiminde ödenen maddi tazminat, alacaklı tarafın yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümü hâlinde kendiliğinden kalkar. Alacaklının evlenmeden fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi hâlinde ise mahkeme kararıyla kaldırılır (md. 176/3). Tarafların mali durumları değişirse ya da hakkaniyet gerektirirse iradın artırılması veya azaltılmasına karar verilebilir.
Tazminat için süre var mı?
Kanuna göre evliliğin boşanma sebebiyle sona ermesinden doğan dava hakları, boşanma hükmünün kesinleşmesinin üzerinden bir yıl geçmekle zamanaşımına uğrar (md. 178).
Bu hükmün hangi talebe nasıl uygulanacağı (örneğin tazminatın boşanma davasında mı, sonradan ayrı dava ile mi isteneceği) dosyanın durumuna bağlıdır. Süreyi kaçırmamak için talebini boşanma davasının başında avukatınla netleştir. Mal paylaşımı ayrı bir konudur, bakınız boşanmada mal paylaşımı.
Anlaşmalı boşanmada tazminat istenir mi?
Anlaşmalı boşanmada tazminat ve nafaka gibi sonuçları eşler anlaşma protokolüyle kendileri belirler. İmzadan önce protokolü satır satır oku ve tazminat konusunda ne yazdığına bak. Masraflar için anlaşmalı boşanma masrafları rehberine bak.
Boşanma öncesi kontrol listesi
- Kusuru belgele: yazışma, rapor, tanık gibi delilleri topla; kusur oranı hem maddi tazminatı hem nafakayı etkiler (md. 174-175).
- Hangi menfaati kaybettiğini yaz: maddi tazminatta "mevcut veya beklenen menfaat" somut olmalı.
- Ödeme biçimini düşün: toptan mı irat mı; manevi tazminat toptan ödenir (md. 176).
- Süreyi takip et: boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren bir yıl (md. 178).